Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम
sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati | vidvān yoge ye kāma-krodha-lobha-bhayaṃ ca pañcamaṃ svapnam—ime pañca doṣāḥ proktās teṣāṃ pūrṇatayā ucchedaṃ kuryāt | teṣu krodhaṃ śamena (manonigrahena) jayet, kāmaṃ saṅkalpatyāgena parājayet; tathā dhīraḥ sattvaguṇasaṃsevanena nidrāyā ucchedaṃ kartum śaknoti ||
व्यास उवाच—सत्त्वसंसेवनाद् धीरः निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति। योगशास्त्रे पञ्च दोषा निगदिताः—कामः क्रोधो लोभो भयं च पञ्चमः स्वप्नः; एतान् समूलान् उच्छिन्यात्। क्रोधः शमेन जय्यः, कामः संकल्पत्यागेन; सत्त्वगुणनिष्ठया च धीरः स्वयमेव निद्राम् अतिक्रामति।
व्यास उवाच
Yoga requires uprooting five inner obstacles—desire, anger, greed, fear, and dreaming. Anger is mastered through śama (calm self-restraint), desire through giving up saṅkalpa (compulsive intention), and sleep/torpor through sustained cultivation of sattva.
In the instruction-heavy Shānti Parva, Vyāsa speaks as a teacher, listing psychological impediments to yogic steadiness and prescribing specific counter-practices to overcome them.