Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने । अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतोष्णे मारुताकृति:,सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम, क्रोध, लोभ, भय और पाँचवाँ स्वप्र--ये पाँच दोष बताये हैं उनका पूर्णतया उच्छेद करे। इनमेंसे क्रोधको शम (मनोनिग्रह) के द्वारा जीते, कामको संकल्पके त्यागद्वारा पराजित करे तथा धीर पुरुष सत्वगुणका सेवन करनेसे निद्राका उच्छेद कर सकता है
vyāsa uvāca | pramoho bhrama āvarto ghrāṇaṃ śravaṇadarśane | adbhutāni rasasparśe śītoṣṇe mārutākṛtiḥ | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
व्यास उवाच—प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने। अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतोष्णे मारुताकृतिः। सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति; तस्माद् योगोक्तान् पञ्च दोषान्—कामं क्रोधं लोभं भयं पञ्चमं स्वप्नं—समूलान् उच्छिन्यात्। क्रोधं शमेन जयेत्, कामं संकल्पत्यागेन, सत्त्वाभ्यासेन च निद्रां निवारयेत्।
व्यास उवाच