Shloka 1
प्रलय-प्रक्रिया (Pralaya Process) — Guṇa-Withdrawal and Pratisaṃcara
Devanagari script
/ अपना बछ। अ--छकऋ-- पज्चविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: इन्द्र और लक्ष्मीका संवाद, बलिको त्यागकर आयी हुई लक्ष्मीकी इन्द्रके द्वारा प्रतिष्ठा भीष्म उवाच शतक्रतुरथापश्यद् बलेदरंप्तां महात्मन: | स्वरूपिणीं शरीराद्धि निष्क्रामन्ती तदा श्रियम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर इन्द्रने देखा कि महात्मा बलिके शरीरसे परम सुन्दरी तथा कान्तिमती लक्ष्मी मूर्तिमती होकर निकल रही हैं
Transliteration
Bhīṣma uvāca: śatakratur athāpaśyad baler dehād mahātmanaḥ | svarūpiṇīṃ śarīrād dhi niṣkrāmantīṃ tadā śriyam ||
Translation
भीष्म उवाच । शतक्रतुरथापश्यद्बलेर्देहात् महात्मनः । स्वरूपिणीं शरीराद्धि निष्क्रामन्तीं तदा श्रियम् ॥
Word by Word
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
शतक्रतुःIndra (the 'hundred-sacrifices' one)
शतक्रतुः:
Karta
TypeNoun
Rootशतक्रतु
FormMasculine, Nominative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
बलेःof Bali
बलेः:
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Genitive, Singular
देहात्from the body
देहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Ablative, Singular
महात्मनःof the great-souled (one)
महात्मनः:
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
स्वरूपिणीम्embodied / having a form
स्वरूपिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वरूपिणी
FormFeminine, Accusative, Singular
शरीरात्from the body
शरीरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Ablative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
निष्क्रामन्तीdeparting / coming out
निष्क्रामन्ती:
Karma
TypeVerb
Rootनिष्क्रम्
FormPresent active participle (Śatṛ), Feminine, Accusative, Singular
तदाat that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
श्रियम्Sri (Lakshmi), prosperity
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaI
Indra (Śatakratu)B
BaliŚ
Śrī (Lakṣmī)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes