Shloka 4

Daṇḍa as the Foundation of Social Order (दण्डप्रतिष्ठा)

Devanagari script

दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते । एवं विद्वानुपाधत्स्व भावं पश्यस्व लौकिकम्‌,दण्डसे धान्यकी रक्षा होती है, उसीसे धनकी भी रक्षा होती है; ऐसा जानकर आप भी दण्ड धारण कीजिये और जगतके व्यवहारपर दृष्टि डालिये

Transliteration

arjuna uvāca | daṇḍena rakṣyate dhānyaṃ dhanaṃ daṇḍena rakṣyate | evaṃ vidvān upādhatsva bhāvaṃ paśyasva laukikam ||

Translation

दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते। एवं विद्वानुपाधत्स्व दण्डं पश्यस्व लौकिकम्॥

Word by Word

• दण्डेन: by punishment/rod
• दण्डेन: Karana
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• रक्ष्यते: is protected
• रक्ष्यते: Karma
• Type: Verb
• Root: रक्ष्
• Form: Present, Passive, Third, Singular

• धान्यम्: grain
• धान्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धान्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• धनम्: wealth
• धनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धन
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• दण्डेन: by punishment/rod
• दण्डेन: Karana
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• रक्ष्यते: is protected
• रक्ष्यते: Karma
• Type: Verb
• Root: रक्ष्
• Form: Present, Passive, Third, Singular

• एवम्: thus
• Type: Indeclinable
• Root: एवम्

• विद्वान्: a wise man
• विद्वान्: Karta
• Type: Noun
• Root: विद्वस्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उपाधत्स्व: take up/assume
• Type: Verb
• Root: उप-आ-धा
• Form: Imperative, Parasmaipada, Second, Singular

• भावम्: attitude/state (policy)
• भावम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भाव
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पश्यस्व: see/consider
• Type: Verb
• Root: पश्
• Form: Imperative, Atmanepada, Second, Singular

• लौकिकम्: worldly (practice)
• लौकिकम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: लौकिक
• Form: Neuter, Accusative, Singular

Speaker

अजुन उवाच

Characters & Entities

• Arjuna
• daṇḍa (royal punishment/authority)
• dhānya (grain)
• dhana (wealth)