Shloka 21
अर्जुनस्य दिग्विजयारम्भः — Arjuna Initiates the Northern Campaign and Secures Bhagadattta’s Tribute
Devanagari script
तयोरयुद्ध॑ ततो द्रष्ट॑ समेता: पुरवासिन: । ब्राह्मणा वणिजल्चैव क्षत्रियाश्षन सहस्रश:
Translation
तयोर्मल्लयुद्धं ततो द्रष्टुं समेताḥ पुरवासिनः । ब्राह्मणा वणिजश्चैव क्षत्रियाश्च सहस्रशः ॥ शूद्राः स्त्रियो वृद्धाश्चैव सर्वशो जनमेजय । मनुष्याणामपारैस्तु जनौघैस्तत्स्थलं समपूर्यत ॥
Word by Word
तयोःof those two
तयोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन
अयुद्धम्the fight (combat)
अयुद्धम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
ततःthen/thereupon
ततः:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
प्रयोजन
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive)
समेताःassembled
समेताः:
कर्ता
TypeAdjective
Rootसम्-इ (धातु) / समेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पुरवासिनःcity-dwellers
पुरवासिनः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपुरवासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वणिजःmerchants
वणिजः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवणिज् (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
क्षत्रियाःKshatriyas
क्षत्रियाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शूद्राःShudras
शूद्राः:
कर्ता
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सहस्रशःby thousands/in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय (प्रातिपदिक)
Formपुंल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
श्रीकृष्ण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes