Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Droṇa-parva Adhyāya 95 — Sātyaki’s Breakthrough and the Routing of Allied Contingents

पत्त्यश्वरथनागैश्व प्रच्छन्नकृतसंक्रमाम्‌ । शरवर्षप्लवां घोरां केशशैवलशाद्धलाम्‌ । प्रावर्तयन्नदीमुग्रां शोणितौघतरड्धिणीम्‌,देहेभ्यो राजपुत्राणां नागाश्चरथसादिनाम्‌ । उस समय अर्जुनने वहाँ रक्तकी एक भयंकर नदी बहा दी, जो प्रलयकालकी नदीके समान डरावनी प्रतीत होती थी। उसमें पैदल मनुष्य, घोड़े, रथ और हाथियोंको बिछाकर मानो पुल तैयार किया गया था, बाणोंकी वर्षा ही नौकाके समान जान पड़ती थी। केश सेवार और घासके समान जान पड़ते थे। उस भयंकर नदीसे रक्त-प्रवाहकी ही तरंगें उठ रही थीं। कटी हुई अँगुलियाँ छोटी-छोटी मछलियोंके समान जान पड़ती थीं। हाथी, घोड़े और रथोंकी सवारी करनेवाले राजकुमारोंके शरीरोंसे बहनेवाले रक्तसे लबालब भरी हुई उस नदीको अर्जुनने स्वयं प्रकट किया था। उसमें हाथियोंकी लाशें व्याप्त हो रही थीं

sañjaya uvāca |

pattyaśvarathanāgaiś ca pracchannakṛtasaṅkramām |

śaravarṣaplavāṃ ghorāṃ keśaśaivalśādvalām |

prāvartayannadīm ugrāṃ śoṇitaughataraṅgiṇīm |

dehebhyo rājaputrāṇāṃ nāgāś ca rathasādinām ||

सञ्जय उवाच—पत्त्यश्वरथनागैश्च प्रच्छन्नकृतसंक्रमाम्, शरवर्षप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम्। प्रावर्तयन्नदीमुग्रां शोणितौघतरङ्गिणीम्; देहेभ्यो राजपुत्राणां नागाश्चरथसादिनाम्, शोणितेन परिपूर्णां तां नदीं स्वयमर्जुनः प्रादर्शयत्।

पत्तिby foot-soldiers
पत्ति:
Karana
TypeNoun
Rootपत्तिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
अश्वby horses
अश्व:
Karana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
रथby chariots
रथ:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
नागैःby elephants
नागैः:
Karana
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रच्छन्नcovered, concealed
प्रच्छन्न:
TypeAdjective
Rootप्रच्छन्न
FormFeminine, Accusative, Singular
कृतmade, formed
कृत:
TypeAdjective
Rootकृत
FormFeminine, Accusative, Singular
संक्रमाम्a ford/crossing (a passage)
संक्रमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंक्रम
FormFeminine, Accusative, Singular
शरof arrows
शर:
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Genitive, Singular
वर्षrain, shower
वर्ष:
TypeNoun
Rootवर्ष
FormNeuter, Nominative, Singular
प्लवाम्having boats/rafts (as if boats)
प्लवाम्:
TypeAdjective
Rootप्लव
FormFeminine, Accusative, Singular
घोराम्terrible
घोराम्:
TypeAdjective
Rootघोर
FormFeminine, Accusative, Singular
केशhairs
केश:
TypeNoun
Rootकेश
FormMasculine, Nominative, Plural
शैवलalgae, water-weed
शैवल:
TypeNoun
Rootशैवल
FormNeuter, Nominative, Singular
शाद्वलाम्grassy (as if grass)
शाद्वलाम्:
TypeAdjective
Rootशाद्वल
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रावर्तयत्set in motion, caused to flow
प्रावर्तयत्:
TypeVerb
Rootप्र+वृत्
FormImperfect, 3, Singular
नदीम्river
नदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Accusative, Singular
उग्राम्fierce
उग्राम्:
TypeAdjective
Rootउग्र
FormFeminine, Accusative, Singular
शोणितof blood
शोणित:
TypeNoun
Rootशोणित
FormNeuter, Genitive, Singular
ओघwith a flood/stream
ओघ:
Karana
TypeNoun
Rootओघ
FormMasculine, Instrumental, Singular
तरङ्गिणीम्wave-filled, having waves
तरङ्गिणीम्:
TypeAdjective
Rootतरङ्गिणी
FormFeminine, Accusative, Singular
देहेभ्यःfrom the bodies
देहेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Ablative, Plural
राजपुत्राणाम्of princes (king's sons)
राजपुत्राणाम्:
TypeNoun
Rootराजपुत्र
FormMasculine, Genitive, Plural
नागाःelephants
नागाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
रथसादिनाम्of chariot-riders
रथसादिनाम्:
TypeNoun
Rootरथसादिन्
FormMasculine, Genitive, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
I
infantry (pattya)
H
horses (aśva)
C
chariots (ratha)
E
elephants (nāga)
A
arrows (śara)