Shloka 1

ध्वजवर्णनम् | Dhvaja-varṇanam

Description of War Standards

Devanagari script

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २३ “लोक मिलाकर कुल ४६३ *लोक हैं।) भीस्नआ+ज (2) आसमान एकोनाशीतितमो< ध्याय: श्रीकृष्णका अर्जुनकी विजयके लिये रात्रिमें भगवान शिवका किया करवाना, जागते हुए पाण्डव-सैनिकोंकी अर्जुनके लिये शुभाशंसा तथा अर्जुनकी सफलताके लिये श्रीकृष्णके दारुकके प्रति उत्साहभरे वचन संजय उवाच ततोअर्जुनस्य भवन प्रविश्याप्रतिमं विभु: । स्पृष्टवाम्भ: पुण्डरीकाक्ष: स्थण्डिले शुभलक्षणे

Transliteration

sañjaya uvāca | tato 'rjunasya bhavanaṃ praviśyāpratimaṃ vibhuḥ | spṛṣṭvāmbhaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sthaṇḍile śubhalakṣaṇe ||

Translation

सञ्जय उवाच—ततोऽर्जुनस्य भवनं प्रविश्याप्रतिमो विभुः। स्पृष्ट्वाम्भः पुण्डरीकाक्षः स्थण्डिले शुभलक्षणे न्यषीदत्॥

Word by Word

• संजयः: Sanjaya
• संजयः: Karta
• Type: Noun
• Root: संजय
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• अर्जुनस्य: of Arjuna
• Type: Noun
• Root: अर्जुन
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• भवनम्: dwelling, house
• भवनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भवन
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• प्रविश्य: having entered
• Type: Verb
• Root: प्र-विश्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Active (kartari)

• अप्रतिमम्: incomparable
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रतिम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• विभुः: the mighty one, the Lord
• विभुः: Karta
• Type: Noun
• Root: विभु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• स्पृष्ट्वा: having touched
• Type: Verb
• Root: स्पृश्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Active (kartari)

• अम्भः: water
• अम्भः: Karma
• Type: Noun
• Root: अम्भस्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• पुण्डरीकाक्षः: lotus-eyed (Krishna)
• पुण्डरीकाक्षः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीकाक्ष
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• स्थण्डिले: on the bare ground, on a cleared spot
• स्थण्डिले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: स्थण्डिल
• Form: Neuter, Locative, Singular

• शुभलक्षणे: having auspicious marks (auspicious)
• Type: Adjective
• Root: शुभलक्षण
• Form: Neuter, Locative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Arjuna
• Śrī Kṛṣṇa (Puṇḍarīkākṣa, Vibhu)