Shloka 44

Devanagari script

क्लिश्यमानेषु सैन्येषु वध्यमानेषु राजसु । अमर्षवशमापतन्ना: पजचला विमुखा5भवन्‌,जब इस प्रकार सेनाएँ कष्ट पाने लगीं तब बहुत-से नरेश कालके गालमें जाने लगे, तब अमर्षमें भरे हुए पांचाल युद्धसे विमुख हो गये

Transliteration

kliśyamāneṣu sainyeṣu vadhyamāneṣu rājasu | amarṣavaśam āpannāḥ pāñcālā vimukhābhavan ||

Translation

क्लिश्यमानेषु सैन्येषु वध्यमानेषु राजसु । अमर्षवशमापन्नाः पाञ्चालाः समराद् विमुखा अभवन् ॥

Word by Word

• क्लिश्यमानेषु: when (they were) being afflicted/suffering
• क्लिश्यमानेषु: अधिकारण
• Type: Verb
• Root: क्लिश्
• Form: शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपद-प्रायः), पुं, सप्तमी, बहुवचन

• सैन्येषु: in the armies
• सैन्येषु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: सैन्य
• Form: नपुं, सप्तमी, बहुवचन

• वध्यमानेषु: when (they were) being slain
• वध्यमानेषु: अधिकारण
• Type: Verb
• Root: वध्
• Form: शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपद-प्रायः), पुं, सप्तमी, बहुवचन

• राजसु: among the kings
• राजसु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुं, सप्तमी, बहुवचन

• अमर्षवशम्: under the sway of indignation
• अमर्षवशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमर्ष-वश
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• आपतन्: fell into / came under
• आपतन्: कर्ता
• Type: Verb
• Root: आपत्
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• पाञ्चालाः: the Panchalas
• पाञ्चालाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल
• Form: पुं, प्रथमा, बहुवचन

• विमुखाः: turned away / averse
• विमुखाः: कर्ता
• Type: Adjective
• Root: विमुख
• Form: पुं, प्रथमा, बहुवचन

• अभवन्: became
• अभवन्: कर्ता
• Type: Verb
• Root: भू
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

Speaker

कृप उवाच

Characters & Entities

• Kṛpa
• Pāñcālas
• kings (rājas)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how amarṣa (wounded pride/indignation) can overpower judgment in war: even renowned warriors may abandon their role when emotions dominate, showing the ethical tension between kṣatriya duty and reactive anger.

What is happening in the narrative?

Kṛpa describes a battlefield turning point: as the fighting intensifies, armies suffer and many kings are killed; in that pressure, the Pāñcālas, seized by indignation, become averse to continuing and turn away from combat.