Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्रोणपर्व — अध्याय १८: संशप्तकगणयुद्धे अर्जुनस्यास्त्रप्रयोगः

Drona Parva, Chapter 18: Arjuna’s astra-deployment against the Saṃśaptakas

ततः शरसहस्राणि प्रापतन्नर्जुनं प्रति । भ्रमराणामिव व्राता: फुल्लं द्रमगणं वने,तत्पश्चात्‌ अर्जुनपर एक ही साथ हजारों बाण गिरे, मानो वनमें फूले हुए वृक्षपर भौंरोंके समूह आ गिरे हों

tataḥ śarasahasrāṇi prāpatann arjunaṃ prati | bhramarāṇām iva vrātāḥ phullaṃ dramagaṇaṃ vane ||

ततः शरसहस्राणि प्रापतन्नर्जुनं प्रति । भ्रमराणामिव व्राताः फुल्लं द्रमगणं वने ॥

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक)
शरarrows
शर:
TypeNoun
Rootशर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासपूर्वपद)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रापतन्fell down, rained down
प्रापतन्:
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अर्जुनम्Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
Formउपसर्ग/अव्यय (दिशा/प्रत्यभिमुख्यवाचक)
भ्रमराणाम्of bees
भ्रमराणाम्:
TypeNoun
Rootभ्रमर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Formउपमावाचक अव्यय
व्राताःgroups, swarms
व्राताः:
Karta
TypeNoun
Rootव्रात
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
फुल्लम्in bloom, blossoming
फुल्लम्:
TypeAdjective
Rootफुल्ल (√फुल्ल्/√फुल् से निष्पन्न विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (द्रमगणम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
द्रमtree
द्रम:
TypeNoun
Rootद्रम
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद)
गणम्group, cluster
गणम्:
Karma
TypeNoun
Rootगण
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
A
arrows (śarāḥ)
B
bees (bhramarāḥ)
F
forest (vana)

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, a warrior may face overwhelming force; the ethical pressure lies in maintaining steadiness and disciplined action amid chaos, rather than being shaken by sheer intensity.

Sañjaya reports that Arjuna is suddenly targeted by a massive, simultaneous rain of arrows, compared to swarms of bees descending on blossoming trees—an image of concentrated attack and battlefield peril.