Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)

व्यधमत्‌ कौरवीं सेनामासुरीं मघवानिव । महारथी धृष्टद्युम्नने तुरंत ही अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यको रोककर कौरव-सेनाका उसी प्रकार विनाश आरम्भ किया, जैसे इन्द्र आसुरी सेनाका संहार करते हैं ।। ४८ ई ।। वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष

sañjaya uvāca |

vyadhamat kauravīṃ senām āsurīṃ maghavān iva |

mahārathī dhṛṣṭadyumno drutam hi svaiḥ śaraiḥ droṇācāryaṃ nivārya kaurava-senāyāḥ tathā vināśam ārabdhavān, yathā indra āsurīṃ senāṃ saṃharati ||

सञ्जय उवाच—धृष्टद्युम्नो महारथी द्रोणाचार्यं शरैस्तूर्णं निवार्य कौरवीं सेनामासुरीमिव मघवान् व्यधमत्; तस्मिन् बले वध्यमाने, मारिष, तव पुत्रस्य सैन्ये महद्भयं समजायत।

व्यधमत्he blew/caused to resound; he smote (poetic usage)
व्यधमत्:
Karta
TypeVerb
Rootध्मा (ध्मा/ध्मा॒) धातु; वि-उपसर्ग
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कौरवींKaurava (belonging to the Kauravas)
कौरवीं:
Karma
TypeAdjective
Rootकौरव (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
सेनाम्army
सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
आसुरीम्demonic, asuric
आसुरीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआसुर (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
मघवान्Maghavan (Indra)
मघवान्:
Karta
TypeNoun
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वध्यमानेwhile being slain/destroyed
वध्यमाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवध् (धातु) → वध्य (कृदन्त); वध्यमान (शानच्/मान)
FormNeuter, Locative, Singular, Present passive participle (मान/शानच्), locative absolute usage
बलेin the army/force
बले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तवof you/your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
पुत्रस्यof (your) son
पुत्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
मारिषO venerable sir!/O dear one!
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष (प्रातिपदिक; संबोधन-शब्द)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhrishtadyumna
D
Droṇācārya (Drona)
K
Kaurava army
M
Maghavan (Indra)
A
Asuras (asuric army)
A
arrows (śara)

Educational Q&A

The verse highlights decisive action within dharmic warfare: a leader restrains a dangerous opponent (Droṇa) and thereby changes the battle’s course. The Indra–Asura comparison casts the conflict in a moralized frame—suggesting that power, when aligned with a perceived righteous cause, becomes an instrument of restoring order, even amid the tragedy of war.

Sanjaya reports that Dhrishtadyumna, an elite chariot-warrior, quickly checks Droṇa with a barrage of arrows and then begins to devastate the Kaurava formations, likened to Indra’s destruction of the Asuras’ army.