Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं

Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma

शक्ति चिक्षेप समरे सर्वपारशवीं शुभाम्‌ | मृत्योरिव स्वसारं हि दीप्तां वह्नमिशिखामिव,इस प्रकार जब बारंबार धनुष काटे जाने लगे, तब भीमसेनने समरभूमिमें सम्पूर्णतः लोहेकी बनी हुई एक सुन्दर शक्ति चलायी, जो मौतकी सगी बहिनके समान जान पड़ती थी। वह आगकी ज्वालाके समान प्रकाशित हो रही थी

sañjaya uvāca | śaktiṃ cikṣepa samare sarvapāraśavīṃ śubhām | mṛtyor iva svasāraṃ hi dīptāṃ vahni-miśikhām iva ||

शक्तिं चिक्षेप समरे सर्वपारशवीं शुभाम् । मृत्योरिव स्वसारं हि दीप्तां वह्निमिशिखामिव ॥

शक्तिम्a spear/weapon (śakti)
शक्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्ति
FormFeminine, Accusative, Singular
चिक्षेपthrew/cast
चिक्षेप:
Karta
TypeVerb
Rootक्षिप्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
सर्वपारशवींentirely made of iron
सर्वपारशवीं:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व-पारशव
FormFeminine, Accusative, Singular
शुभाम्beautiful/auspicious
शुभाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ
FormFeminine, Accusative, Singular
मृत्योःof Death
मृत्योः:
Sambandha
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Genitive, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
स्वसारम्sister
स्वसारम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वसृ
FormFeminine, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
दीप्ताम्blazing, shining
दीप्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीप्त
FormFeminine, Accusative, Singular
वह्निम्fire
वह्निम्:
Upamana
TypeNoun
Rootवह्नि
FormMasculine, Accusative, Singular
इशिखाम्flame, tongue of fire
इशिखाम्:
Upamana
TypeNoun
Rootइशिखा
FormFeminine, Accusative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena
Ś
śakti (spear/javelin)
M
Mṛtyu (Death)
V
vahni (fire)

Educational Q&A

The verse underscores the grim moral atmosphere of war: even valor and skill culminate in instruments that resemble Death itself, reminding the listener that battle magnifies the consequences of anger, rivalry, and destiny.

As weapons are repeatedly cut down in the fight, Bhimasena responds by casting a splendid all-iron spear (śakti) that blazes like fire, described as akin to Death’s sister—signaling a lethal escalation in the duel.