Next Verse

Shloka 1

दुर्योधनस्य कर्णप्रार्थना — कृपकर्णसंवादः

Duryodhana’s Appeal to Karna — The Kripa–Karna Dialogue

ऑपन--माजल छा अफ-जआकऋा-ज एकत्रिशर्दाधेकशततमो< ध्याय: भीमसेनके द्वारा कर्णकी पराजय संजय उवाच वर्तमाने महाराज संग्रामे लोमहर्षणे । व्याकुलेषु च सर्वेषु पीड्यमानेषु सर्वश:,संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ महाराज! इस प्रकार रोमांचकारी संग्राम छिड़ जानेपर जब सारी सेनाएँ सब ओरसे पीड़ित और व्याकुल हो गयीं तब राधानन्दन कर्ण युद्धके लिये पुनः भीमसेनके सामने आया। ठीक उसी तरह, जैसे वनमें एक मतवाला हाथी दूसरे मदोन्मत्त हाथीपर आक्रमण करता है इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें कर्णकी पराजयविषयक एक सौ इकतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १३१ ॥। अपन काल छा | अप्-#-रू+ द्वात्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: भीमसेन और कर्णका घोर युद्ध धृतराष्ट्र रवाच स्वयं शिष्यो महेशस्य भृगूत्तम धनुर्धर: । शिष्यत्वं प्राप्तवान्‌ कर्णस्तस्य तुल्यो<स्त्रविद्यया

sañjaya uvāca | vartamāne mahārāja saṅgrāme lomaharṣaṇe | vyākuleṣu ca sarveṣu pīḍyamāneṣu sarvaśaḥ |

सञ्जय उवाच—वर्तमाने महाराज संग्रामे लोमहर्षणे। व्याकुलेषु च सर्वेषु पीड्यमानेषु सर्वशः॥

स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
शिष्यःdisciple
शिष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशिष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
महेशस्यof Mahesha (Śiva)
महेशस्य:
TypeNoun
Rootमहेश
FormMasculine, Genitive, Singular
भृगूत्तमःthe best of the Bhṛgus (Paraśurāma)
भृगूत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootभृगूत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
धनुर्धरःbow-bearer, archer
धनुर्धरः:
Karta
TypeNoun
Rootधनुर्धर
FormMasculine, Nominative, Singular
शिष्यत्वम्discipleship
शिष्यत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिष्यत्व
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्तवान्obtained, attained
प्राप्तवान्:
TypeVerb
Rootप्राप्तवत् (प्र-आप् + क्तवत्)
FormPerfective (past participle with kṛdanta usage), Singular, Masculine, Nominative
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him (of that one)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
तुल्यःequal
तुल्यः:
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्त्रविद्ययाby/with the knowledge of weapons
अस्त्रविद्यया:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्रविद्या
FormFeminine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
S
saṅgrāma (the Kurukṣetra battle)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical reality of war: once combat escalates, it produces widespread distress and pressure on all sides, showing how collective suffering and confusion become the natural climate of violence.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battle is in full force and terrifying; all troops are shaken and oppressed from every direction, setting the immediate context for the ensuing duel-focused events of the chapter.