Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Adhyāya 86: Irāvān’s Lineage, Cavalry Clash, and the Māyā-Duel Ending in Irāvān’s Fall

उस शक्तिमें सोनेका डंडा लगा हुआ था। वह अत्यन्त वेगशालिनी थी। उसे सहसा आती देख राजा भगदत्तने उसके तीन टुकड़े कर डाले। फिर वह पृथ्वीपर बिखर गयी ।। शक्ति विनिहतां दृष्टवा हैडिम्ब: प्राद्रवद्‌ भयात्‌ । यथेन्द्रस्य रणात्‌ पूर्व नमुचिर्देत्यसत्तम:,अपनी शक्तिको कटी हुई देखकर हिडिम्बाकुमार घटोत्कच भगदत्तके भयसे उसी प्रकार भाग गया, जैसे पूर्वकालमें देवराज इन्द्रके साथ युद्ध करते समय दैत्यराज नमुचि रणभूमिसे भागा था

śaktiṁ vinihatāṁ dṛṣṭvā haiḍimbaḥ prādravad bhayāt | yathendrasya raṇāt pūrvaṁ namucir daityasattamaḥ ||

सा शक्तिः हेमदण्डा तु महावेगा समापतत् । तां दृष्ट्वा सहसा राजा त्रिधा चिच्छेद भगदत्तः ॥ शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा हैडिम्बः प्राद्रवद् भयात् । यथेन्द्रस्य रणात् पूर्वं नमुचिर्दैत्यसत्तमः ॥

शक्ति-विनिहताम्the spear (weapon) that was cut/destroyed
शक्ति-विनिहताम्:
Karma
TypeNoun
Rootशक्ति + विनिहत (√हन्)
FormFeminine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Root√दृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
हैडिम्बःHaḍimba’s son (Ghaṭotkaca)
हैडिम्बः:
Karta
TypeNoun
Rootहैडिम्ब
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राद्रवत्ran away / fled
प्राद्रवत्:
TypeVerb
Rootप्र + √द्रु
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
भयात्from fear / out of fear
भयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Ablative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
रणात्from the battle / battlefield
रणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Ablative, Singular
पूर्वम्formerly / earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
नमुचिःNamuci
नमुचिः:
Karta
TypeNoun
Rootनमुचि
FormMasculine, Nominative, Singular
दैत्य-सत्तमःthe best of the Daityas
दैत्य-सत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootदैत्य + सत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

G
Ghaṭotkaca (Haiḍimba)
B
Bhagadatta
I
Indra
N
Namuci
Ś
śakti (weapon)
B
battlefield (raṇa)