Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)

सुवर्णतारागणभूषितानि सूर्यपप्रभाभानि शरावराणि । विदार्यमाणानि परकश्रधैश्न प्रासैश्न खड्गैश्न निपेतुरुव्याम्‌,हाथी हाथीके आघातसे और पैदल पैदलकी चोटसे धराशायी होने लगे। श्रेष्ठ घोड़ोंके समूहपर उत्तम अश्वोंके समुदाय आक्रमण-प्रत्याक्रमण करते थे। ये सवारोंद्वारा किये हुए खड्ग और प्रासोंके आघातसे घायल होकर भयंकर और अद्भुत दिखायी देते थे। स्वर्णमय तारागणोंके चिह्लोंसे विभूषित सूर्यके समान चमकीले कवच फरसों, तलवारों और प्रासोंकी चोटसे विदीर्ण होकर धरतीपर गिर रहे थे तेन कीर्तिमता गुप्तमनीकं दृढ्धन्वना । संरब्धरथनागाश्चृं योत्स्यममानमशो भत सुदृढ़ धनुष धारण करनेवाले यशस्वी धृष्टद्युम्नसे सुरक्षित हुई वह सेना युद्धके लिये उद्यत हो बड़ी शोभा पाने लगी, उसके रथी, हाथीसवार और घुड़सवार सभी रोषावेशमें भरे हुए थे

sañjaya uvāca |

suvarṇa-tārā-gaṇa-bhūṣitāni sūrya-prabhābhāni śarāvarāṇi |

vidāryamāṇāni paraśvadhaiḥ prāsaiś ca khaḍgaiś ca nipetur uvyām ||

सञ्जय उवाच—सुवर्णतारागणभूषितानि सूर्यप्रभाभानि शरावराणि। परश्वधैः प्रासैश्च खड्गैश्च विदार्यमाणानि निपेतुरुर्व्याम्॥

सुवर्णgold
सुवर्ण:
TypeNoun
Rootसुवर्ण
FormNeuter, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
ताराstar
तारा:
TypeNoun
Rootतारा
FormFeminine, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
गणgroup, multitude
गण:
TypeNoun
Rootगण
FormMasculine, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
भूषितानिadorned
भूषितानि:
TypeAdjective
Rootभूषित
FormNeuter, Nominative, Plural
सूर्यsun
सूर्य:
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
प्रभाsplendour, radiance
प्रभा:
TypeNoun
Rootप्रभा
FormFeminine, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
आभानिshining like, resembling
आभानि:
TypeAdjective
Rootआभ
FormNeuter, Nominative, Plural
शरarrow
शर:
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Nominative/Accusative (as compound member), Singular (as stem)
आवराणिarmours, coverings
आवराणि:
Karta
TypeNoun
Rootआवरण
FormNeuter, Nominative, Plural
विदार्यमाणानिbeing torn asunder
विदार्यमाणानि:
TypeAdjective
Rootविदार्य
FormNeuter, Nominative, Plural
परशैःwith axes
परशैः:
Karana
TypeNoun
Rootपरशु
FormMasculine, Instrumental, Plural
प्रासैःwith spears
प्रासैः:
Karana
TypeNoun
Rootप्रास
FormMasculine, Instrumental, Plural
खड्गैःwith swords
खड्गैः:
Karana
TypeNoun
Rootखड्ग
FormMasculine, Instrumental, Plural
निपेतुःfell down
निपेतुः:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
उर्व्याम्on the earth
उर्व्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउर्वी
FormFeminine, Locative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
armor (śarāvaraṇa)
A
axes (paraśvadhāḥ)
S
spears (prāsāḥ)
S
swords (khaḍgāḥ)
E
earth (urvī)

Educational Q&A

The verse highlights the fragility of worldly splendor and protection: even radiant, gold-adorned armor is torn apart in war. Ethically, it points to the sobering truth that violence reduces status and ornament to ruin, urging reflection on the cost of conflict even when framed as duty.

Sañjaya describes the battlefield where shining armors—decorated like starry gold and bright as the sun—are being cleaved by axes, spears, and swords, and then falling to the ground, indicating intense close combat and heavy casualties.