Shloka 6

अनीकव्यूहप्रतिव्यूहः

Counter-deployment of Divisions and the Opening Tumult

Devanagari script

समुच्छितं दन्‍्तशलाकमस्य सुपाण्डुरं छत्रमतीव भाति । प्रदक्षिणं चैनमुपाचरन्त महर्षय: संस्तुतिभिममहेन्द्रम्‌,उस समय किसी सेवकने युधिष्ठिरके ऊपर हाथीके दाँतोंकी बनी हुई शलाकाओंसे युक्त शत छत्र लगा रखा था, जिसकी बड़ी शोभा हो रही थी। कुछ महर्षिगणोंने नाना प्रकारकी स्तुतियोंद्वारा महाराज युधिष्ठटिरकी प्रशंसा करते हुए उनकी दक्षिणावर्त परिक्रमा की

Transliteration

saṃucchritaṃ dantaśalākam asya supāṇḍuraṃ chatram atīva bhāti | pradakṣiṇaṃ cainam upācaranta maharṣayaḥ saṃstutibhir mamahendram ||

Translation

सञ्जय उवाच—तस्योपरि दन्तशलाकाभिर्युक्तं सुपाण्डुरं समुच्छ्रितं छत्रं महतीं शोभां बिभ्रत्। ततः महर्षयः नानास्तुतिभिः नराधिपतिं तं प्रशंसन्तः, प्रदक्षिणेन विधिना श्रद्धया तमुपाचरन्।

Word by Word

समुच्छितम्raised, held up

दन्त-शलाकम्a rod/spoke made of ivory (elephant-tooth)

अस्यof him

सु-पाण्डुरम्very pale/bright-white

छत्रम्umbrella, royal parasol

अतीवexceedingly, very much

भातिshines, appears splendid

प्रदक्षिणम्clockwise (in circumambulation)

चand

एनम्him (this person)

उपाचरन्तthey attended/served, performed (circumambulation)

महर्षयःgreat sages

संस्तुतिभिःwith praises, by eulogies

इमम्this (one)

महेन्द्रम्the great lord/king (lit. great Indra)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

royal parasol (chatra)

elephant tusk rods (dantaśalākā)

great seers (maharṣayaḥ)

king/lord of men (nara-indra; contextually Yudhiṣṭhira in the cited Hindi gloss)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes