Previous Verse
Next Verse

Shloka 246

Daśame’hani Bhīṣma-yuddham — Śikhaṇḍī-rakṣaṇa, Arjuna-prabhāva, Duryodhana-āśraya-vākyam

महता रथवंशेन पार्थस्यावारयन्‌ दिश: । तब रथियोंमें श्रेष्ठ कृपाचार्य

sañjaya uvāca | mahatā rathavaṃśena pārthasyāvārayan diśaḥ | tatra rathiyoṃ meṃ śreṣṭhaḥ kṛpācāryaḥ, duryodhanaḥ, aśvatthāmā, śalyaḥ, kāmbojarājaḥ sudakṣiṇaḥ, avantīke rājakumārau vinda-anūvindaḥ tathā bāhnalīkadeśīyaiḥ sainikaiḥ saha rājā bāhnīkaḥ—ete sarve rathināṃ viśālāṃ senāṃ sārdhaṃ kṛtvā tena pārthasya samantād diśaḥ, sarvān mārgaṃś ca rurodhuḥ |

सञ्जय उवाच—महता रथवंशेन पार्थस्य दिशः सर्वाः समन्तात् अवारयन्। तत्र कृपाचार्यो दुर्योधनश्चाश्वत्थामा शल्यः काम्बोजराजः सुदक्षिणः, अवन्तीपुत्रौ विन्दानुविन्दौ, बाह्नीकश्च बाहीकदेशीयैः सैन्यैः सह—एते महतीं रथसेनामादाय पार्थस्य सर्वान् मार्गान् न्यवारयन्।

महताby/with a great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
रथवंशेनby/with a chariot-line (array of chariots)
रथवंशेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथवंश
FormMasculine, Instrumental, Singular
पार्थस्यof Partha (Arjuna)
पार्थस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
आवारयन्they blocked/obstructed
आवारयन्:
Karta
TypeVerb
Rootआ + √वृ (वरणे)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural
दिशःdirections/ways
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pārtha (Arjuna)
K
Kṛpācārya (Kṛpa)
D
Duryodhana
A
Aśvatthāmā
Ś
Śalya
S
Sudakṣiṇa (Kāmboja king)
K
Kāmboja
V
Vinda
A
Anuvinda
A
Avanti
B
Bāhnīka (king)
B
Bāhlīka/Bāhnalīka (land/people)
C
chariots
C
chariot-warriors
A
army/host
R
routes/paths

Educational Q&A

The verse highlights how dharma in war is tested not only by personal courage but also by strategic pressure: many renowned warriors combine forces to restrain one opponent, showing the ethical tension between collective necessity in battle and the ideal of fair, heroic combat.

Sañjaya reports that leading Kaurava-aligned chariot-warriors—Kṛpa, Duryodhana, Aśvatthāmā, Śalya, Sudakṣiṇa, Vinda, Anuvinda, and Bāhnīka with Bāhlīka troops—assemble a large chariot contingent and block all approaches around Arjuna, effectively hemming him in.