Shloka 17
उत्तङ्कोपाख्यानम् — Maṇi-Kuṇḍala Retrieval and Entry into Nāgaloka
Chapter 57
Devanagari script
द्विजश्रेष्ठ! रानी उत्तम व्रतका पालन करनेवाली हैं। जब आप उनसे इस प्रकार कहेंगे, तब वे मेरी आज्ञा मानकर दोनों कुण्डल आपको दे देंगी, इसमें संशय नहीं है” ।।
Translation
उत्तङ्क उवाच—क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर । स्वयं वा भवान् पत्नीं किमर्थ नोपसर्पति ॥
Word by Word
उत्तङ्कःUttaṅka
उत्तङ्कः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तङ्क
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
क्वwhere?
क्व:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootक्व
पत्नीwife
पत्नी:
Karta
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Nominative, Singular
भवतःof you
भवतः:
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Genitive, Singular
शक्याpossible / able (to be)
शक्या:
TypeAdjective
Rootशक्य
FormFeminine, Nominative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormInfinitive
नर-ईश्वरO lord of men (king)
नर-ईश्वर:
TypeNoun
Rootनर + ईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
स्वयम्yourself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso / even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पत्नीम्wife
पत्नीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Accusative, Singular
किम्-अर्थम्for what reason? why?
किम्-अर्थम्:
TypeIndeclinable
Rootकिम् + अर्थ
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
उपसर्पतिapproaches
उपसर्पति:
TypeVerb
Rootउपसृप्
FormPresent, Third, Singular
Speaker
उत्तड्ुक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes