Shloka 52
मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity
जो बारह महीनोंतक प्रतिदिन अग्निहोत्र करता हुआ प्रति ग्यारहवें दिन एक बार हविष्यान्न ग्रहण करता है
yo dvādaśa māsān pratidinam agnihotraṃ kurvan pratyekādaśe dine ekavāraṃ haviṣyānnaṃ gṛhṇāti, manaḥ-vāgbhyāṃ api kadācit parastrī-abhilāṣaṃ na karoti, mātā-pitṛbhyāṃ ca kṛte kadācid api mṛṣā na vadati, sa vimāne virājamānaṃ parama-śaktimantaṃ mahādevaṃ samīpaṃ gacchati, sahasra-aśvamedha-yajñānāṃ śreṣṭhatamaṃ phalaṃ prāpnoti. svāyambhuvaṃ ca paśyet vimānaṃ samupasthitam; kumāryaḥ kāñcanābhāsā rūpavatyo nayanti tam.
यो द्वादशमासान् नित्यं जुहोत्यग्निहोत्रकम् । एकादशेऽहनि प्राश्नात् हविष्यान्नं यथाविधि ॥ मनसा वाचा च परस्त्रीं नाभिकाङ्क्षति कदाचन । मातापित्रोः कृतेऽपि स न ब्रूयादनृतं क्वचित् ॥ स विमानस्थं महाशक्तिं महादेवं समभ्यगात् । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्युत्तमम् ॥ स्वायम्भुवं च पश्येत विमानं समुपस्थितम् । कुमार्यः काञ्चनाभासाः रूपवत्यो नयन्ति तम् ॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that disciplined daily duty (Agnihotra), periodic restraint in food, strict chastity even at the level of thought and speech, and unwavering truthfulness—even when speaking to one’s parents—together constitute a powerful dharmic life that yields the highest spiritual merit and divine proximity.
Bhishma describes the posthumous reward of a practitioner who follows these vows: a divine vimana appears, radiant celestial maidens escort him, and he is led to the presence of Mahadeva, gaining merit proclaimed superior to that of a thousand Ashvamedha sacrifices.