Shloka 48
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव | कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधम:
tato duryodhanas tatra hṛdayena hasann iva | kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyate puruṣādhamaḥ ||
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव । कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधमः ॥ अन्तः शरधारातीक्ष्णहृदयः सन् बहिः सुमधुरं वचः प्रायुङ्क्त; स भ्रातृवत् सुहृद्वत् च भीमसेनाय नानाविधं भोज्यं परोक्ष्य परोक्ष्य समर्पयामास। भीमस्तु भोजनदोषानजानन् यावत् तेन परोचितं तत् सर्वं जग्धवान्। तद् दृष्ट्वा स नीचो दुर्योधनः मनसैव हसन्निव स्वात्मानं कृतार्थं मेने।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse condemns inner malice concealed beneath outward propriety: a person may appear courteous, yet if the heart delights in harming others, that hidden intention marks ethical baseness (adharma).
Vaiśampāyana describes Duryodhana’s inner state at that moment: he secretly laughs to himself and feels his plan has succeeded, revealing his deceitful satisfaction despite any outward show of friendliness.