Adhyaya 11
Brahmā’s Yogic Vision of Sadyōjāta in the Śvetalohita Kalpa
ऋषयः पृच्छन्ति—कथं ब्रह्मा श्वेतलोहितकल्पे महेश्वरं सद्योजातं तथा वामदेवाघोरईशानरूपेण ददर्श। सूतः कथयति—ब्रह्मा परमध्यानसमाधौ शिखाधरं तेजोमयं श्वेतलोहितकुमारं पश्यति, तं ब्रह्मरूपिणमीश्वरं हृदि निधाय ध्यानयोगं प्रवर्ध्य सद्योजातस्य भक्त्या पूजनं करोति। तस्य पार्श्वात् श्वेतवर्णाः परिचराः शिष्याश्च—सुनन्दो नन्दनो विश्वनन्द उपनन्दनश्च—प्रादुर्भवन्ति। श्वेतो नाम महर्षिः प्रकटते, तस्मात् हरः प्रादुर्भूत इति श्रूयते। समागताः मुनयः तीव्रभक्त्या शरणं यान्ति, नित्यं ब्रह्म महेश्वरं स्तुवन्ति। द्विजाः ये विश्वेश्वरे शरणं गत्वा प्राणायामं कुर्वन्ति, मनो ब्रह्मणि स्थापयन्ति, ते पापरहिताः तेजस्विनो भूत्वा विष्णुलोकात् परं रुद्रलोकं यान्ति।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्
ऋषय ऊचुः—कथं वै ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरं वामदेवं च महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमं नित्यपुरुषेषु परं दृष्टवान्?
Verse 2
अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि सूत उवाच एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः
अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि। सूत उवाच—एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः॥
Verse 3
तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः
तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा। उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः॥
Verse 4
तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्
तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः। हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्॥
Verse 5
सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्
सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरोऽभवत्। ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्॥
Verse 6
सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत् ततो ऽस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महायशाः
सद्योजातोऽथ ब्रह्मा ब्रह्मैव समचिन्तयत्। ततोऽस्य पार्श्वयोः श्वेताः प्रादुर्भूताः महायशाः॥
Verse 7
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ। शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्॥
Verse 8
तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः विजज्ञे ऽथ महातेजास् तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ
तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः। विजज्ञेऽथ महातेजास्तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ॥
Verse 9
तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम् प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्
तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम्। प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्॥
Verse 10
तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः
तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः। प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः॥
Verse 11
ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते
ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः। विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते॥
Frequently Asked Questions
It is presented as a result of parama-dhyāna: Brahmā’s concentrated contemplation yields a luminous manifestation (Śvetalohita), which Brahmā recognizes inwardly as Īśvara, then worships as Sadyōjāta—showing revelation arising through yogic cognition rather than ordinary sight.
Those who take refuge with bhakti, engage in prāṇāyāma, and keep a Brahman-focused mind are said to become purified of sin, attain spiritual radiance, and progress beyond Viṣṇuloka to Rudraloka—indicating Shiva-oriented liberation and post-mortem ascent.