Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Prākṛta Sṛṣṭi and Pralaya: From Pradhāna to Brahmāṇḍa; Trimūrti Samanvaya

ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह / संभवन्ति ततो ऽम्भांसि रसाधाराणि तानि तु

jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha / saṃbhavanti tato 'mbhāṃsi rasādhārāṇi tāni tu

ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रासतन्मात्रमेव ससर्ज। ततोऽम्भांसि संभवन्ति, रसाधाराणि तानि तु॥

jyotiḥfire/light
jyotiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjyotis (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also)
vikurvāṇamtransforming
vikurvāṇam:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi + kṛ (धातु) → vikurvāṇa (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (jyotiḥ) इत्यस्य क्रियाविशेषणवत्/विशेषणवत् प्रयोगः
rasa-mātramtaste alone (mere taste)
rasa-mātram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrasa + mātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—रस एव मात्रम् (कर्मधारय)
sasarjacreated
sasarja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
haindeed
ha:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
saṃbhavanticome into being/arise
saṃbhavanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam + √bhū (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
tataḥtherefrom/then
tataḥ:
Apādāna (अपादान/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे अव्ययीभाव/क्रियाविशेषण (ablatival adverb: ‘therefrom/then’)
ambhāṃsiwaters
ambhāṃsi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootambhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
rasa-ādhārāṇisupports/bearers of taste
rasa-ādhārāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrasa + ādhāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—रसस्य आधाराणि (षष्ठी-तत्पुरुष); (ambhāṃsi) इत्यस्य विशेषणम्
tānithose (i.e., those waters)
tāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम; (ambhāṃsi) इत्यस्य पुनरुक्ति/अन्वय
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात

Sūta (narrator) relaying the Purāṇic account of creation as taught in the Kurma Purana’s sarga context

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

T
Tejas (Jyotis)
R
Rasa-tanmātra
Ā
Āpas (Waters)

FAQs

It presents a layered cosmology where subtle principles (tanmātras) precede gross elements; this implies the manifest world arises through ordered transformation, while the ultimate Self remains the unchanging ground beyond these evolutes.

This verse is primarily cosmological, but it supports yogic contemplation (dhyāna) on tattva-viveka—discriminating subtle-from-gross (tanmātra to mahābhūta)—a common preparatory insight for inner discipline emphasized across Kurma Purana teachings.

Indirectly: by using shared Sāṅkhya-style tattva language accepted in both Shaiva and Vaishnava traditions, it reflects the Kurma Purana’s integrative framework where one supreme reality is taught through common cosmological principles.