Shloka 41
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
आजहुरप्सरोरत्नान्यशेषाणि विशेषतः / ततो देवाः समस्ताश्च चक्रुर्भृशमबाधिताः
Transliteration
ājahurapsaroratnānyaśeṣāṇi viśeṣataḥ / tato devāḥ samastāśca cakrurbhṛśamabādhitāḥ
Translation
अप्सरोरत्नान्यशेषाणि विशेषत आजह्रुः; ततः समस्ताः देवाः अत्यन्तमबाधिताः अभवन्।
Word by Word
आजहुःthey carried off/brought away
आजहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमा-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: आ
अप्सरः-रत्नानिthe treasures/jewels of the Apsarases
अप्सरः-रत्नानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अप्सरसां रत्नानि)
अशेषाणिall, without remainder
अशेषाणि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतस् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, काल/क्रमवाचक (then/thereupon)
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
समस्ताःall together, entire
समस्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
चक्रुःthey did/made
चक्रुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमा-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
भृशम्greatly, intensely
भृशम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
अबाधिताःunharmed, unimpeded
अबाधिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-√बाध् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘बाधित’ with नञ्-प्रत्यय (negation); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण