Shloka 79
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
अर्चनाच्च पराशक्तेर्यमैश्च नियमैरपि / चान्द्रायणेन कृच्छ्रेण दिनसंख्याकृतेन च / शुद्ध्येच्च ब्राह्मणो दोषाद्द्विगुणाद्बुद्धिपूर्वतः
Transliteration
arcanācca parāśakteryamaiśca niyamairapi / cāndrāyaṇena kṛcchreṇa dinasaṃkhyākṛtena ca / śuddhyecca brāhmaṇo doṣāddviguṇādbuddhipūrvataḥ
Translation
अर्चनाच्च पराशक्तेर्यमैश्च नियमैरपि । चान्द्रायणेन कृच्छ्रेण दिनसंख्याकृतेन च । शुद्ध्येच्च ब्राह्मणो दोषाद्द्विगुणाद्बुद्धिपूर्वतः ॥
Word by Word
अर्चनात्by worship
अर्चनात्:
हेतु/करण (Means)
TypeNoun
Rootअर्चन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; कारण/उपायार्थे ‘by/through worship’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
पराशक्तेःof the Supreme Śakti
पराशक्तेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपरा + शक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—कर्मधारयः
यमैःby yamas (restraints)
यमैः:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural); ‘by restraints (yamas)’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
नियमैःby niyamas (observances)
नियमैः:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘by observances (niyamas)’
अपिalso
अपि:
समुच्चय/अवधारण
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
चान्द्रायणेनby the Cāndrāyaṇa penance
चान्द्रायणेन:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootचान्द्रायण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया (Instrumental), एकवचन; प्रायश्चित्तविशेषः (a penance called Cāndrāyaṇa)
कृच्छ्रेणby the Kṛcchra penance
कृच्छ्रेण:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; प्रायश्चित्तविशेषः (Kṛcchra penance)
दिनसंख्याकृतेनby that which is done according to a count of days
दिनसंख्याकृतेन:
करण (Instrument/Means)
TypeAdjective
Rootदिन + संख्या + कृत (कृ धातु, क्त; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘दिनानां संख्या’ + ‘कृत’ = made according to a count of days)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
शुद्ध्येत्should be purified
शुद्ध्येत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootशुध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘should become purified’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दोषात्from the fault
दोषात्:
अपादान (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from the fault’
द्विगुणात्from a twofold (greater) [fault]
द्विगुणात्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः—द्विगु (‘twofold’)
बुद्धिपूर्वतःdeliberately/with prior intent
बुद्धिपूर्वतः:
हेतु/रीति (Manner)
TypeIndeclinable
Rootबुद्धि + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; अव्ययार्थे तसिल्/तः-प्रत्ययान्त — ‘with prior intention; deliberately’