Shloka 61
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
ततस्तु परमा शक्तिर्भूतसंधसहायिनी / कुपिताभूत्ततो ब्रह्मा तामुवाच नयान्वितः
Transliteration
tatastu paramā śaktirbhūtasaṃdhasahāyinī / kupitābhūttato brahmā tāmuvāca nayānvitaḥ
Translation
ततस्तु परमा शक्तिर्भूतसङ्घसहायिनी कुपिताभूत्। ततो ब्रह्मा नयान्वितः तामुवाच॥
Word by Word
ततःthereupon
ततः:
Kāla (काल/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-प्रभव; ‘thereupon/from that’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
परमाsupreme
परमा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective to ‘शक्तिः’
शक्तिःPower/Śakti
शक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
भूतसंधसहायिनीhelper of the assemblage of beings
भूतसंधसहायिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभूत + संध + सहायिनी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; (भूतानां संधः = समूह/सम्बन्धः) तस्य सहायिनी; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective to ‘शक्तिः’
कुपिताangered
कुपिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक; कुप् धातोः क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) used adjectivally; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate with ‘अभूत्’
अभूत्became
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘became’
ततःthen
ततः:
Kāla (काल/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; ‘then/thereupon’
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; pronoun referring to ‘शक्तिः’
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said/spoke’
नय-अन्वितःendowed with prudence/policy
नय-अन्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनय + अन्वित (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नयेन अन्वितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective to ‘ब्रह्मा’