Shloka 10
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
अगस्त्य उवाच कथं वै सर्वभूतेशो वशी मन्मथ शासनः / अहो विमोहितो देव्या जनयामास चात्मजम्
Transliteration
agastya uvāca kathaṃ vai sarvabhūteśo vaśī manmatha śāsanaḥ / aho vimohito devyā janayāmāsa cātmajam
Translation
अगस्त्य उवाच—कथं वै सर्वभूतेशो वशी मन्मथशासनः। अहो देव्या विमोहितो जनयामास चात्मजम्॥
Word by Word
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नाव्यय (interrogative adverb)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
सर्वभूतेशःLord of all beings
सर्वभूतेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्वभूत + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: सर्वभूतानाम् ईशः ‘lord of all beings’
वशीself-controlled
वशी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjective of सर्वभूतेशः
मन्मथO (you), Manmatha (epithet/address)
मन्मथ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; address to Hayagrīva
शासनःruler/controller
शासनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशासन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘ruler/one who controls’ (predicate/apposition)
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादि-निपात (exclamatory particle)
विमोहितःdeluded
विमोहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि+मुह् (धातु) → विमोहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate of (सर्वभूतेशः)
देव्याby the goddess
देव्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; instrumental ‘by the goddess’
जनयामासbegot/produced
जनयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
आत्मजम्a son
आत्मजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: आत्मनः जः ‘one’s own son’