Shloka 92
ललितोपाख्याने जप-न्यास-योगप्रकरणम्
Lalitopākhyāna: Procedure of Japa, Nyāsa, and Yogic Installation
Devanagari script
ततः पादे च लिङ्गे च कुक्षौ हृद्दोःशिरस्मु च / दक्षा दिवामपादान्तं राशीन्मेषादिकान्न्यसेत्
Transliteration
tataḥ pāde ca liṅge ca kukṣau hṛddoḥśirasmu ca / dakṣā divāmapādāntaṃ rāśīnmeṣādikānnyaset
Translation
ततः पादे च लिङ्गे च कुक्षौ हृदि दोःशिरसि च; दक्षाद् दिवामपादान्तं मेषादीन् राशीन् न्यसेत्।
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (from there/thereafter)
पादेin the foot
पादे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (and)
लिङ्गेin the liṅga (phallus/sign)
लिङ्गे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
कुक्षौin the belly
कुक्षौ:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हृत्in the heart
हृत्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (हृदि/हृत्सु इत्यादि; here as first member of coordination)
दोःin the arm
दोः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootदोः/दोर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (दोर्), सप्तमी, एकवचन; बाहौ इत्यर्थे (in the arm)
शिरसिin the head
शिरसि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
दक्षाright (side); dexterous
दक्षा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (skilful/right-side) — here likely as निर्देश (as ‘on the right’)
दिवाम्by day
दिवाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb: by day/in daytime)
अपादान्तम्up to the feet; from foot to end
अपादान्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootआ + पाद + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अव्ययीभाव-समास: आ-पाद-अन्तम् = ‘from foot to end’/‘up to the feet’ (as an adverbial qualifier)
राशीन्zodiacal signs/collections
राशीन्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootराशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
मेषादिकान्beginning with Aries
मेषादिकान्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमेष + आदि + क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: मेष-आदि (beginning with Aries) + क (having/pertaining)
न्यसेत्should place/assign
न्यसेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनि + अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘should place/assign’