Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās

मध्यमातर्जनीभ्यां तु कनिष्ठानामिके समे / अङ्कुशाकाररूपाभ्यां मध्यगे कलशोद्भव / इयमाकर्षिणी मुद्रा त्रैलोक्याकर्षणे क्षमा

madhyamātarjanībhyāṃ tu kaniṣṭhānāmike same / aṅkuśākārarūpābhyāṃ madhyage kalaśodbhava / iyamākarṣiṇī mudrā trailokyākarṣaṇe kṣamā

मध्यमातर्जनीभ्यां तु कनिष्ठानामिके समे अङ्कुशाकाररूपाभ्यां, हे कलशोद्भव, इयं ‘आकर्षिणी’ मुद्रा त्रैलोक्याकर्षणे क्षमा।

madhyamā-tarjanībhyāmwith the middle and index fingers
madhyamā-tarjanībhyām:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootmadhyamā (प्रातिपदिक) + tarjanī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Dual (द्विवचन); Dvandva: ‘middle finger and index finger’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Contrast)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormConjunction/Particle (निपात)
kaniṣṭhā-nāmikein/at the little and ring fingers (kept together)
kaniṣṭhā-nāmike:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootkaniṣṭhā (प्रातिपदिक) + nāmikā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Dual (द्विवचन); Dvandva: ‘little finger and ring finger’
sameequally/aligned
same:
Adhikaraṇa (अधिकरण/State)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); adverbial-locative ‘in an equal state/level’
aṅkuśa-ākāra-rūpābhyāmwith (them) in the form of a hook
aṅkuśa-ākāra-rūpābhyām:
Karaṇa (करण/Instrument/Mode)
TypeAdjective
Rootaṅkuśa (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Dual (द्विवचन); Tatpuruṣa: ‘having the form of a hook-shape’
madhyagein the middle
madhyage:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootmadhya-ga (गम् धातु + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक))
FormPresent participial adjective (वर्तमानकृदन्त), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Masculine/Neuter; ‘being in the middle’
kalaśa-udbhavaO Pot-born one (Agastya)
kalaśa-udbhava:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootkalaśa (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन); Tatpuruṣa epithet ‘born from the pot’
iyamthis
iyam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
ākarṣiṇīattracting/drawing
ākarṣiṇī:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootākarṣiṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying mudrā
mudrāmudrā (gesture)
mudrā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmudrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
trailokya-ākarṣaṇein attracting the three worlds
trailokya-ākarṣaṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Roottri (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक) + ākarṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); Tatpuruṣa: ‘attraction of the three worlds’
kṣamācapable/effective
kṣamā:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootkṣamā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); predicate adjective to mudrā