Shloka 81
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि / अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् / एतानि सर्वदा ज्ञानसाधनानि समभ्यसेत्
Transliteration
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi / adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam / etāni sarvadā jñānasādhanāni samabhyaset
Translation
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि । अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् । एतानि सर्वदा ज्ञानसाधनानि समभ्यसेत् ॥
Word by Word
विविक्त-देश-सेवित्वम्habit of resorting to secluded places
विविक्त-देश-सेवित्वम्:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootविविक्त (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक) + सेवित्व (प्रातिपदिक; सेविन् + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष-प्रायः (विविक्तदेशस्य/विविक्तदेशे सेवित्वम्) भाववाचक (त्व)
अरतिःdislike, non-delight
अरतिः:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootअरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जन-संसदिin the assembly/crowd of people
जन-संसदि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) + संसद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जनानां संसदि)
अध्यात्म-ज्ञान-नित्यत्वम्constancy in spiritual knowledge
अध्यात्म-ज्ञान-नित्यत्वम्:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootअध्यात्म (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + नित्यत्व (प्रातिपदिक; नित्य + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अध्यात्मज्ञानस्य नित्यत्वम्)
तत्त्व-ज्ञान-अर्थ-दर्शनम्seeing the purpose/meaning of true knowledge
तत्त्व-ज्ञान-अर्थ-दर्शनम्:
Karta (कर्ता) / Lakṣaṇa (लक्षण)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (तत्त्वज्ञानस्य अर्थस्य दर्शनम्)
एतानिthese (things)
एतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
सर्वदाalways
सर्वदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
ज्ञान-साधनानिmeans to knowledge
ज्ञान-साधनानि:
Karma (कर्म) / Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + साधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानस्य साधनानि)
समभ्यसेत्should practice
समभ्यसेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + सम् + अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; धातु: अस् (to be) उपसर्ग: सम्+अभि; अर्थे: अभ्यास/सेवन (to practice)