Shloka 52
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दृष्ट्वा संक्षोभयेन्नारीं दृष्ट्वैव हरते विषम् / दृष्ट्वा करीति वागीशं दृष्ट्वा सर्वं विमोहयेत् / दृष्ट्वा चातुर्थिकादींश्च ज्वरान्नाशयते क्षणात्
Transliteration
dṛṣṭvā saṃkṣobhayennārīṃ dṛṣṭvaiva harate viṣam / dṛṣṭvā karīti vāgīśaṃ dṛṣṭvā sarvaṃ vimohayet / dṛṣṭvā cāturthikādīṃśca jvarānnāśayate kṣaṇāt
Translation
दृष्ट्वा संक्षोभयेन्नारीं दृष्ट्वैव हरते विषम् । दृष्ट्वा करीति वागीशं दृष्ट्वा सर्वं विमोहयेत् । दृष्ट्वा चातुर्थिकादींश्च ज्वरान्नाशयते क्षणात् ॥
Word by Word
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय — ‘having seen’
संक्षोभयेत्should excite
संक्षोभयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√क्षुभ् (धातु) caus. संक्षोभय (सम्-उपसर्ग, णिच्)
Formविधिलिङ्, तृतीयपुरुष-एकवचन; परस्मैपद — ‘should agitate/excite’
नारीम्a woman
नारीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
हरतेremoves
हरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√हृ (धातु)
Formलट् (present), तृतीयपुरुष-एकवचन; आत्मनेपद — ‘removes/takes away’
विषम्poison
विषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय
करिelephant
करि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (उद्धृतवाक्ये) — ‘elephant’
इतिthus/‘as’
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
वागीशम्lord of speech (Bṛhaspati/Gaṇeśa)
वागीशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (वाक् + ईश) — ‘lord of speech’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-प्रातिपदिक — ‘everything/all’
विमोहयेत्should delude
विमोहयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मुह् (धातु) caus. विमोहय (वि-उपसर्ग, णिच्)
Formविधिलिङ्, तृतीयपुरुष-एकवचन; परस्मैपद — ‘should delude/infatuate’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय
चातुर्थिकquartan (fever)
चातुर्थिक:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचातुर्थिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (आदीन्-सम्बद्ध); ‘quart(an) fever’
आदीन्and other (types)
आदीन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘and others’ (…-ādi)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
ज्वरान्fevers
ज्वरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootज्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
नाशयतेdestroys
नाशयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) caus. नाशय (णिच्)
Formलट् (present), तृतीयपुरुष-एकवचन; परस्मैपद — ‘destroys’
क्षणात्in an instant
क्षणात्:
Apadana (अपादान/काल)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/काल), एकवचन — ‘in/from a moment’ (instantaneously)