Shloka 50
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
चक्रमध्यगतां पृथ्वीं सशैलवनकाननाम् / चतुःसमुद्रपर्यन्तं ज्वलन्तीं चिन्तयेत्ततः
Transliteration
cakramadhyagatāṃ pṛthvīṃ saśailavanakānanām / catuḥsamudraparyantaṃ jvalantīṃ cintayettataḥ
Translation
चक्रमध्यगतां पृथ्वीं सशैलवनकाननाम् । चतुःसमुद्रपर्यन्तं ज्वलन्तीं चिन्तयेत्ततः ॥
Word by Word
चक्रwheel/disc
चक्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
मध्यmiddle
मध्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
गताम्situated
गताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — ‘gone/placed’
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सwith
स:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश)
Formसह-अर्थे अव्यय (prefix-like ‘with’)
शैलmountain
शैल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
वनforest
वन:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
काननाम्groves/woods
काननाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘grove/wood’ (समाससमाप्तिपदम्)
चतुःfour
चतुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण; समासपूर्वपद (indeclinable-like numeral stem)
समुद्रocean
समुद्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
पर्यन्तम्up to the four oceans
पर्यन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (चतुःसमुद्र + पर्यन्त) — ‘up to the four oceans’
ज्वलन्तीम्blazing
ज्वलन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootज्वलन्ती (कृदन्त; √ज्वल् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) — ‘blazing’
चिन्तयेत्should contemplate
चिन्तयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), तृतीयपुरुष-एकवचन; परस्मैपद — ‘should contemplate’
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरार्थे (then/thereafter)