Shloka 20
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
उन्मील्य नयने पश्चात्पार्वती स्वपुरः स्थिताम् / बालार्कायुतसंकाशां सर्वाभरणभूषिताम्
Transliteration
unmīlya nayane paścātpārvatī svapuraḥ sthitām / bālārkāyutasaṃkāśāṃ sarvābharaṇabhūṣitām
Translation
उन्मील्य नयने पश्चात् पार्वती स्वपुरः स्थितां बालार्कायुतसंकाशां सर्वाभरणभूषिताम् अपश्यत्।
Word by Word
unmīlyahaving opened
unmīlya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootunmīl (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), धातु: उन्मील्, अव्ययभावे प्रयोगः; ‘having opened’
nayane(her) eyes
nayane:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/कर्म (2nd case), द्विवचन; ‘the two eyes’
paścātafterwards
paścāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpaścāt (अव्यय)
Formअव्यय, काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (adverb of sequence)
pārvatīPārvatī
pārvatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpārvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; proper noun
sva-puraḥin front of herself
sva-puraḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsva (प्रातिपदिक) + puraḥ (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; अव्यय ‘पुरः’ (in front) उपपद; अर्थः ‘in one’s own presence/in front of oneself’
sthitāmstanding/placed
sthitām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formक्त (past passive participle), धातु: स्था; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; qualifies an implied feminine object (e.g., devīṃ/tāṃ)
bāla-arka-āyuta-saṃkāśāmradiant like ten thousand rising suns
bāla-arka-āyuta-saṃkāśām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbāla (प्रातिपदिक) + arka (प्रातिपदिक) + āyuta (प्रातिपदिक) + saṃkāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘having the appearance like ten-thousand young suns’
sarva-ābharaṇa-bhūṣitāmadorned with all ornaments
sarva-ābharaṇa-bhūṣitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + ābharaṇa (प्रातिपदिक) + bhūṣita (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; ‘सर्वैः आभरणैः भूषिता’ इति; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; क्त (PPP) from √bhūṣ