Shloka 81
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
महात्रिपुरसुन्दर्या सूर्तिस्तेजोविजृंभिता / कामाक्षीति विधात्रा तु प्रस्तुता ललितेश्वरी
Transliteration
mahātripurasundaryā sūrtistejovijṛṃbhitā / kāmākṣīti vidhātrā tu prastutā laliteśvarī
Translation
महात्रिपुरसुन्दर्याः स्फूर्तिः तेजोविजृम्भिता; विधात्रा तु ‘कामाक्षी’ इति, ‘ललितेश्वरी’ इति च प्रस्तुता।
Word by Word
महात्रिपुरसुन्दर्याःof Mahātripurasundarī
महात्रिपुरसुन्दर्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहā (प्रातिपदिक) + त्रिपुर (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नाम): महा-त्रिपुरसुन्दरी
स्फूर्तिःmanifestation/impulse
स्फूर्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्फूर्तिः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ) एकवचन
तेजः-विजृम्भिताexpanded with radiance
तेजः-विजृम्भिता:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootतेजस् (प्रातिपदिक) + वि-√जृम्भ् (धातु) → विजृम्भित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; past participle used adjectivally: ‘expanded by splendor’
कामाक्षीKāmākṣī
कामाक्षी:
Karta (कर्ता) / Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘whose eyes are desire/beauty’ (name)
इतिthus
इति:
Vacana-marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यादि-अव्यय (quotative particle)
विधात्राby the Creator (Brahmā)
विधात्रा:
Karta (कर्ता) (agent in passive sense)
TypeNoun
Rootविधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; agent/instrument: ‘by the Creator’
तुindeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
प्रस्तुताwas proclaimed/introduced
प्रस्तुता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√स्तु (धातु) → प्रस्तुत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘was set forth/introduced (as a name)’
ललितेश्वरीLaliteśvarī
ललितेश्वरी:
Karta (कर्ता) / Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नाम (proper noun)