Shloka 55
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
नवलावण्यसंपूर्णाः स्मयमानमुखांबुजाः / ज्वलच्चिन्तामणि कराः मदा षोडशवर्षिकाः / अत्युदारप्रकृतयः खेलन्ति मदविह्वलाः
Transliteration
navalāvaṇyasaṃpūrṇāḥ smayamānamukhāṃbujāḥ / jvalaccintāmaṇi karāḥ madā ṣoḍaśavarṣikāḥ / atyudāraprakṛtayaḥ khelanti madavihvalāḥ
Translation
नवलावण्यसंपूर्णाः स्मयमानमुखाम्बुजाः। ज्वलच्चिन्तामणिकराः, मदाः षोडशवर्षिकाः। अत्युदारप्रकृतयः, खेलन्ति मदविह्वलाः॥
Word by Word
nava-lāvaṇya-saṃpūrṇāḥfilled with fresh beauty
nava-lāvaṇya-saṃpūrṇāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnava (प्रातिपदिक) + lāvaṇya (प्रातिपदिक) + saṃpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (विशेषणसमास): ‘नवेन लावण्येन संपूर्णाः’
smayamāna-mukha-ambujāḥhaving smiling lotus-faces
smayamāna-mukha-ambujāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsmayamāna (कृदन्त; √smi (स्मि) शतृ) + mukha (प्रातिपदिक) + ambuja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः: ‘स्मयमानं मुखाम्बुजं येषां ते’ (whose lotus-faces are smiling)
jvalat-cintāmaṇi-karāḥwith hands bearing shining wish-gems
jvalat-cintāmaṇi-karāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjvalat (कृदन्त; √jval (ज्वल्) शतृ) + cintāmaṇi (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः: ‘ज्वलन्तः चिन्तामणयः करेषु येषां ते’ / ‘चिन्तामणि-कर’ (hands with shining wish-gems)
madāḥintoxicated (ones) / intoxications
madāḥ:
Karta (कर्ता/विषयः)
TypeNoun
Rootmada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (पाठे ‘मदा’ इति सन्ध्यभावे)
ṣoḍaśa-varṣikāḥsixteen-year-old
ṣoḍaśa-varṣikāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśa (संख्या-प्रातिपदिक) + varṣika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः: ‘षोडश वर्षाणि वयः येषां ते’ (sixteen-year-old)
ati-udāra-prakṛtayaḥof very noble nature
ati-udāra-prakṛtayaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + udāra (प्रातिपदिक) + prakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः: ‘अत्युदाराः प्रकृतयः’ (very noble natures)
khelantithey play, sport
khelanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√khel (खेल्)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद (Parasmaipada)
mada-vihvalāḥdazed with intoxication
mada-vihvalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmada (प्रातिपदिक) + vihvala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः: ‘मदेन विह्वलाः’ (overcome by intoxication)