Shloka 24
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
अनुलोमविलोमाभ्यां सञ्चारं वापिकाजले / तन्वाना सततं तारा कक्ष्यामेनां हि रक्षति
Transliteration
anulomavilomābhyāṃ sañcāraṃ vāpikājale / tanvānā satataṃ tārā kakṣyāmenāṃ hi rakṣati
Translation
अनुलोमविलोमाभ्यां सञ्चारं वापिकाजले। तन्वाना सततं तारा कक्ष्यामेनां हि रक्षति॥
Word by Word
अनुलोम-विलोमाभ्याम्by forward-and-reverse (motions)
अनुलोम-विलोमाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुलोम (प्रातिपदिक) + विलोम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), तृतीया (3rd), द्विवचन/बहुवचन-रूपेण ‘-आभ्याम्’ (dual); द्वन्द्वसमासः—समाहारः (‘with forward and reverse [motions]’)
सञ्चारम्movement, roaming
सञ्चारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसञ्चार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
वापिका-जलेin the pond-water
वापिका-जले:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootवापिका (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (‘वापिकायाः जलम्’/‘वापिकायां जलम्’)
तन्वानाperforming, carrying out
तन्वाना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootतन् (धातु) + शानच् (वर्तमानकाले कृदन्त)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—‘doing/performing’
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसततम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; काल/नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण (adverb)
ताराTārā
तारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कक्ष्याम्boundary-line, orbit/track, enclosure
कक्ष्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
एनाम्her/this (f.)
एनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — emphasis/indeed
रक्षतिprotects
रक्षति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद