Shloka 75
Ṣoḍaśāvaraṇa-cakre Rudrāṇāṃ Nāma-sthāna-nirdeśa
Rudras in the Sixteen-Enclosure Chakra
Devanagari script
तत्र कक्षान्तरे देवः शङ्खचक्रगदाधरः / भिन्नो द्वादशमूर्त्या च पूर्वाद्याशासुरक्षति
Transliteration
tatra kakṣāntare devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ / bhinno dvādaśamūrtyā ca pūrvādyāśāsurakṣati
Translation
तत्र कक्षान्तरे देवः शङ्खचक्रगदाधरः। द्वादशमूर्त्या विभक्तोऽसौ पूर्वाद्याः सर्वा दिशः सुरक्षति॥
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya); देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
कक्ष-अन्तरेin the space between the arm-pits / in the interspace
कक्ष-अन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकक्ष (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: कक्षायाः अन्तरम्)
देवःthe god (Lord)
देवः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
शङ्ख-चक्र-गदा-धरःbearing conch, discus, and mace
शङ्ख-चक्र-गदा-धरः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of देवः)
TypeAdjective
Rootशङ्ख (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + गदा (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त, धृ धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (उपपद-समास): शङ्खं चक्रं गदां च धरति इति
भिन्नःdivided / differentiated
भिन्नः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of देवः)
TypeAdjective
Rootभिन्न (कृदन्त, भिद् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भावे (past passive participle)
द्वादश-मूर्त्याby (his) twelve forms
द्वादश-मूर्त्या:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; द्विगु-समास (द्वादश मूर्तयः यस्य/यया)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
पूर्व-आद्याःthe eastern and other (directions)
पूर्व-आद्याः:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (कर्मधारय-सदृश: पूर्वाश्च आद्याश्च)
आशाःdirections
आशाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन
उरक्षतिprotects
उरक्षति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन