Shloka 90
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
अप्रतीकारपुरुषं विरहं तुहितुः शिवे / अवलोक्य स शैलेन्द्रो महादुःखमवाप्तवान्
Transliteration
apratīkārapuruṣaṃ virahaṃ tuhituḥ śive / avalokya sa śailendro mahāduḥkhamavāptavān
Translation
शिवे, तुहितुः विरहं अप्रतीकारपुरुषं अवलोक्य स शैलेन्द्रो महादुःखमवाप्तवान्।
Word by Word
अप्रतीकार-पुरुषम्irremediable, having no countermeasure
अप्रतीकार-पुरुषम्:
कर्मविशेषणम् (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रतीकार (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम्—‘विरहम्’ इति
विरहम्separation
विरहम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविरह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्
तुbut
तु:
निपातः (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक-निपातः (adversative/emphatic particle)
तुहितुःof (his) daughter
तुहितुः:
सम्बन्धः (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतुहितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), एकवचनम्
शिवेin Śivā (Pārvatī)
शिवे:
अधिकरणम् (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण/Locative), एकवचनम्; संबोधनार्थे न, ‘शिवे’ = शिवे (पार्वत्यां) इति स्थान/विषय
अवलोक्यhaving seen
अवलोक्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/क्त्वा)
TypeVerb
Rootअव + लोक् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive), ‘having seen’
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
शैल-इन्द्रःthe lord of mountains (Himālaya)
शैल-इन्द्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पर्वतानाम् इन्द्रः’ (Himālaya)
महा-दुःखम्great sorrow
महा-दुःखम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्
अवाप्तवान्obtained, experienced
अवाप्तवान्:
क्रिया/विधेय (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootअव + आप् (धातु)
Formभूतकाले क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इत्यस्य विधेयम्