Shloka 41
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
तस्मात्त्वमंबत्रिपुरे जनानां मानापहं मन्मथवीरवर्यम् / उत्पाद्यरत्या विधवात्वदुःखमपाकुरु व्याकुलकुन्तलायाः
Transliteration
tasmāttvamaṃbatripure janānāṃ mānāpahaṃ manmathavīravaryam / utpādyaratyā vidhavātvaduḥkhamapākuru vyākulakuntalāyāḥ
Translation
तस्मात् त्वम्, अम्ब त्रिपुरे, जनानां मानापहं मन्मथस्य वीरवर्यम् । रत्या सहोत्पाद्य, व्याकुलकुन्तलायाः विधवात्वदुःखम् अपाकुरु ॥
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात् = ‘therefore/from that’ (ablatival adverb)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), उत्तमपुरुषार्थे मध्यमपुरुषः; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
अम्बO mother
अम्ब:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअम्बा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular)
त्रिपुरेO Tripurā
त्रिपुरे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootत्रिपुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; नाम (proper name)
जनानाम्of people
जनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
मान-अपहम्remover of pride
मान-अपहम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमान (प्रातिपदिक) + अपह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha), ‘मानस्य अपहः’ (remover of pride); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
मन्मथ-वीर-वर्यम्the best hero of Manmatha
मन्मथ-वीर-वर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक) + वीर (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (determinative), ‘मन्मथस्य वीराणां वर्यः’ (best among Manmatha’s heroes); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्पाद्यhaving produced
उत्पाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउत्√पद् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), ‘having produced/caused to arise’
रत्याby Rati
रत्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विधवा-त्व-दुःखम्the grief of widowhood
विधवा-त्व-दुःखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविधवा (प्रातिपदिक) + त्व (प्रत्यय/भाव) + दुःख (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘विधवात्वस्य दुःखम्’ (the sorrow of widowhood); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपाकुरुremove
अपाकुरु:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअप√कृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
व्याकुल-कुन्तलायाःof the disheveled-haired (woman)
व्याकुल-कुन्तलायाः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootव्याकुल (प्रातिपदिक) + कुन्तला (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (descriptive), ‘व्याकुला कुन्तला यस्याः सा’ (she whose hair is disheveled); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन