Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

प्रशाम्यति तदा वायुः खन्तु तिष्ठत्यनावृतम् / अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत्

praśāmyati tadā vāyuḥ khantu tiṣṭhatyanāvṛtam / arūpamarasasparśamagandhaṃ na ca mūrtimat

प्रशाम्यति तदा वायुः; खं तु तिष्ठति अनावृतम्—अरूपम् अरसम् अस्पर्शम् अगन्धं न च मूर्तिमत्।

praśāmyatibecomes calm/subsides
praśāmyati:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra√śam (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
tadāthen
tadā:
Adhikaraṇa (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण) of time
vāyuḥwind
vāyuḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
khamether/space
kham:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात) of contrast/emphasis
tiṣṭhatiremains/stands
tiṣṭhati:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
anāvṛtamuncovered/unobstructed
anāvṛtam:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootan-āvṛta (कृदन्त; √vṛ धातु, क्त; with privative a-)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying kham
a-rūpamformless
a-rūpam:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); नञ्-तत्पुरुष qualifying kham
a-rasa-sparśamwithout taste and touch
a-rasa-sparśam:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + rasa (प्रातिपदिक) + sparśa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); coordinated negation ‘without taste and touch’ (elliptic dvandva inside, overall nञ्-tatpuruṣa) qualifying kham
a-gandhamodorless
a-gandham:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + gandha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); nञ्-tatpuruṣa qualifying kham
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
mūrti-mathaving form/material
mūrti-mat:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootmūrti (प्रातिपदिक) + matup (मतुप् प्रत्यय)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); possessive adjective (मतुपन्त) qualifying kham; negated by na