Shloka 92
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
तदेतदुचितंनैव वर्तमाने ऽपि सैनिके / त्वं मूर्तं जीवितमसि श्रीदेव्या बालिके यतः
Transliteration
tadetaducitaṃnaiva vartamāne 'pi sainike / tvaṃ mūrtaṃ jīvitamasi śrīdevyā bālike yataḥ
Translation
तदेतदुचितं नैव वर्तमानेऽपि सैनिके; त्वं मूर्तं जीवितमसि श्रीदेव्या बालिके यतः।
Word by Word
तत्that
तत्:
विषय (Topic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; निर्देशार्थक (that)
एतत्this
एतत्:
विषय (Apposition)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘this’
उचितम्proper, fitting
उचितम्:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootउचित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (predicate adjective)
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
एवindeed/at all
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
वर्तमानेbeing present
वर्तमाने:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शानच् (कृदन्त) / वर्तमान (प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; ‘सैनिके’ इत्यस्य विशेषणम् (while present/being there)
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्ययम् (even/also)
सैनिकेwhen the army is present
सैनिके:
अधिकरण (Location/condition)
TypeNoun
Rootसैनिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular); ‘सैन्ये’ अर्थे (in the army/when soldiers are present)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular)
मूर्तम्embodied
मूर्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमूर्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘जिवितम्’ इत्यस्य विशेषणम् (embodied)
जीवितम्life
जीवितम्:
विधेय (Predicate noun)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विधेय-नाम (predicate nominative)
असिare
असि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्
श्री-देव्याof Śrīdevī
श्री-देव्या:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular); समासः—कर्मधारयः: श्रीरूपा देवी (Śrī-devī)
बालिकेO girl
बालिके:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootबालिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (vocative singular)
यतःbecause
यतः:
हेतु (Cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय/सम्बन्धबोधक)
Formहेतौ अव्ययम्/सम्बन्धबोधक (because/for)