Shloka 66
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अग्निप्राकारवलयं शमयामश्च रंहसा / दुर्विदग्धां तां ललितां बन्दीकुर्मश्च सर्वरम्
Transliteration
agniprākāravalayaṃ śamayāmaśca raṃhasā / durvidagdhāṃ tāṃ lalitāṃ bandīkurmaśca sarvaram
Translation
अग्निप्राकारवलयं रंहसा शमयामश्च । दुर्विदग्धां तां ललितां सर्वरं बन्दीकुर्मश्च ॥
Word by Word
agni-prākāra-valayamthe ring of the fire-rampart
agni-prākāra-valayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagni + prākāra + valaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन (sg.); तत्पुरुष—‘ring/enclosure of a fire-rampart’
śamayāmaḥwe quell/appease
śamayāmaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśam (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन (pl.); परस्मैपद
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
raṃhasāby speed/force
raṃhasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootraṃhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया विभक्ति (3rd), एकवचन (sg.); भाववाचक—‘by speed/force’
dur-vidagdhāmbadly scorched
dur-vidagdhām:
Karma-anvaya Viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootdur + vidagdha (वि+दह्, कृदन्त) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन (sg.); उपसर्ग-युक्त विशेषण—‘badly scorched’
tāmher/that (woman)
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन (sg.)
lalitāmLalitā
lalitām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन (sg.); नाम/विशेष्य
bandī-kurmaḥwe make (her) captive
bandī-kurmaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbandī-kṛ (कृ, धातु; नामधातु/कृदन्त-आधारित)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन (pl.); परस्मैपद; नामधातु-प्रयोगः ‘bandī-’ (to make captive)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
sarvaramthe night/darkness
sarvaram:
Karma/Adverbial (कर्म/क्रियाविशेषणार्थ)
TypeNoun
Rootsarvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन (sg.); क्रियाविशेषणार्थे—‘at night/into darkness’ (contextual)