Shloka 51
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
आगत्य भण्डचरणावभ्यवन्दत भक्तितः / तानुद्वीक्ष्य प्रसन्नाभ्यां लोचनाभ्यां स दानवः / सगौरवमिदं वाक्यं बभाषे कुलघातकः
Transliteration
āgatya bhaṇḍacaraṇāvabhyavandata bhaktitaḥ / tānudvīkṣya prasannābhyāṃ locanābhyāṃ sa dānavaḥ / sagauravamidaṃ vākyaṃ babhāṣe kulaghātakaḥ
Translation
आगत्य भण्डचरणावभ्यवन्दत भक्तितः । तानुद्वीक्ष्य प्रसन्नाभ्यां लोचनाभ्यां स दानवः । सगौरवमिदं वाक्यं बभाषे कुलघातकः ॥
Word by Word
āgatyahaving come
āgatya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial to main verb)
TypeIndeclinable
Rootā-√gam (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having come’
bhaṇḍa-caraṇauBhaṇḍa’s two feet
bhaṇḍa-caraṇau:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootbhaṇḍa (प्रातिपदिक) + caraṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/Accusative), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (bhaṇḍasya caraṇau)
abhi-avandatathey saluted; they paid homage
abhi-avandata:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootabhi-√vand (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
bhaktitaḥout of devotion
bhaktitaḥ:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)
tānthem
tān:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम
udvīkṣyahaving observed
udvīkṣya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootud-√īkṣ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having looked at’
prasannābhyāmwith pleased (calm)
prasannābhyām:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootprasanna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग? (सन्दर्भे लोचनाभ्याम् इति—विशेषणं), तृतीया (3rd case/Instrumental), द्विवचन
locanābhyāmwith (his) two eyes
locanābhyām:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootlocana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
dānavaḥthe demon (Dānava)
dānavaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sa-gauravamrespectfully
sa-gauravam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsa (सह/अव्यय-उपसर्गसदृश) + gaurava (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial: ‘with respect’)
idamthis
idam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
vākyamspeech; words
vākyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
babhāṣehe spoke
babhāṣe:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√bhāṣ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
kula-ghātakaḥdestroyer of the clan
kula-ghātakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootkula (प्रातिपदिक) + ghātaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (kulasya ghātakaḥ)