Shloka 37
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
राजचक्ररथेन्द्रं तु मध्ये संस्थाप्य दण्डिनी / वामपक्षे रथं स्वीयं दक्षिणे श्यामलारथम्
Transliteration
rājacakrarathendraṃ tu madhye saṃsthāpya daṇḍinī / vāmapakṣe rathaṃ svīyaṃ dakṣiṇe śyāmalāratham
Translation
राजचक्ररथेन्द्रं मध्ये संस्थाप्य दण्डिनी, वामपक्षे स्वीयं रथं दक्षिणे श्यामलारथं न्यवेशयत्।
Word by Word
राज-चक्र-रथ-इन्द्रम्the lord of the royal wheel-chariot
राज-चक्र-रथ-इन्द्रम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootराजन् + चक्र + रथ + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘the lord of the royal wheel-chariot’ (a chief chariot/leader)
तुbut/indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (contrast/emphasis)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (सप्तमी-एकवचन-रूपेण क्रियाविशेषण), locative adverb ‘in the middle’
संस्थाप्यhaving placed
संस्थाप्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
TypeIndeclinable
Rootसम्-√स्था (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय (gerund/absolutive) ‘having placed/installed’
दण्डिनीDaṇḍinī
दण्डिनी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदण्डिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘Daṇḍinī’ (female agent/commander)
वाम-पक्षेon the left side
वाम-पक्षे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootवाम + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘on the left side’
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘chariot’
स्वीयम्her own
स्वीयम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootस्वीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; adjective qualifying रथम् ‘one’s own’
दक्षिणेon the right
दक्षिणे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम् as direction) / or पुंलिङ्ग ‘दक्षिणः पक्षः’ ellipsis; सप्तमी एकवचन; ‘on the right’
श्यामल-रथम्the dark chariot
श्यामल-रथम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootश्यामल + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘the dark/black chariot’