Shloka 18
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
तथा महेन्द्रशैलस्य कार्यं दक्षिणदेशतः / शिबिरं बहुविस्तारं योजनानां शतावधि
Transliteration
tathā mahendraśailasya kāryaṃ dakṣiṇadeśataḥ / śibiraṃ bahuvistāraṃ yojanānāṃ śatāvadhi
Translation
तथा महेन्द्रशैलस्य कार्यं दक्षिणदेशतः। शिबिरं बहुविस्तारं, योजनानां शतावधि॥
Word by Word
तथाlikewise
तथा:
Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = 'thus/likewise'
महेन्द्र-शैलस्यof Mount Mahendra
महेन्द्र-शैलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक) + शैल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: महेन्द्रस्य शैलः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
कार्यम्a task/work
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'task/thing to be done'
दक्षिण-देशतःfrom the southern region
दक्षिण-देशतः:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) = 'from the southern region/southwards'
शिबिरम्a camp
शिबिरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिबिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'camp'
बहु-विस्तारम्of great extent
बहु-विस्तारम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + विस्तार (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (बहु विस्तारः यस्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; agrees with 'śibiram'
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (measure)
शत-अवधिup to a hundred (yojanas)
शत-अवधि:
Parimāṇa/Avadhi (परिमाण/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootशत (प्रातिपदिक) + अवधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (शतं अवधिः यस्य/शतावधि = 'up to a hundred'); अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable usage as limit)