Shloka 38
बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation
Devanagari script
एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे / अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम् / भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे
Transliteration
evaṃ pravṛtte samare vīrāṇāṃ ca bhayaṅkare / aśakye smartumapyantaṃ kātaratvavatāṃ nṛṇām / bhīṣaṇānāṃ bhīṣaṇe ca śastravyāpāradurgame
Translation
एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे। अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम्॥ भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे॥
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)
प्रवृत्तेwhen (the battle) had begun
प्रवृत्ते:
अधिकरण (Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु) → प्रवृत्त (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘when (it) had commenced’
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
वीराणाम्of heroes
वीराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
भयङ्करेterrifying
भयङ्करे:
अधिकरण-विशेषण (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootभयङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (समरे)
अशक्येimpossible (to...)
अशक्ये:
अधिकरण-विशेषण (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootअ-शक्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (समरे/प्रवृत्ते)
स्मर्तुम्to remember
स्मर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose/complement)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formतुमुनन्त (infinitive), ‘to remember’
अपिeven
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थे (even/also)
अन्तम्the end/limit
अन्तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
कातरत्व-वताम्of those who had cowardice
कातरत्व-वताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootकातरत्व (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तद्धितान्त (मतुप्/वत्-प्रत्ययार्थ), ‘possessing cowardice’
नृणाम्of men
नृणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
भीषणानाम्of the dreadful
भीषणानाम्:
सम्बन्ध-विशेषण (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषणम् (नृणाम्)
भीषणेin the dreadful (scene)
भीषणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootभीषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘in the dreadful (battle)’
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
शस्त्र-व्यापार-दुर्गमेhard to pass through because of weapon-action
शस्त्र-व्यापार-दुर्गमे:
अधिकरण-विशेषण (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + व्यापार (प्रातिपदिक) + दुर्गम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (भीषणे/समरे) — ‘hard to traverse due to weapon-activity’