Shloka 83
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तपसोंऽते क्रियात्मानो बुद्धावस्था मनीषिणः / अव्यक्ते संप्रलीयन्ते सर्वे ते क्षणदर्शिनः
Transliteration
tapasoṃ'te kriyātmāno buddhāvasthā manīṣiṇaḥ / avyakte saṃpralīyante sarve te kṣaṇadarśinaḥ
Translation
तपसामन्ते क्रियात्मानो बुद्धावस्था मनीषिणः। अव्यक्ते संप्रलीयन्ते सर्वे ते क्षणदर्शिनः॥
Word by Word
तपसःof austerity
तपसः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
क्रियात्मानःwhose nature is ritual/action
क्रियात्मानः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रिया + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (क्रिया आत्मा येषाम्)
बुद्धावस्थाःin the state of intellect (buddhi-state)
बुद्धावस्थाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबुद्धि + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बुद्धेः अवस्था)
मनीषिणःsages/wise ones
मनीषिणः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अव्यक्तेin the unmanifest (avyakta)
अव्यक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानाधिकरण
संप्रलीयन्तेdissolve/merge
संप्रलीयन्ते:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-ली (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘dissolve/merge’
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
क्षणदर्शिनःperceiving the moment (moment-seers)
क्षणदर्शिनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षण + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (क्षणं पश्यन्ति इति)