Shloka 7
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
प्रतिलोके तु कर्त्तव्यं तत्रकिं समधिष्ठितम् / प्रोवाच मधुरं वाक्यं यथा तत्त्वेन तत्त्ववित्
Transliteration
pratiloke tu karttavyaṃ tatrakiṃ samadhiṣṭhitam / provāca madhuraṃ vākyaṃ yathā tattvena tattvavit
Translation
प्रतिलोके तु कर्तव्यं तत्र किं समधिष्ठितम्? तत्त्ववित् तत्त्वेन यथा मधुरं वाक्यं प्रोवाच।
Word by Word
प्रतिलोकेin each world
प्रतिलोके:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootप्रति + लोक (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावः (प्रति-लोक = in each world)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (contrastive particle)
कर्तव्यम्what should be done
कर्तव्यम्:
Karma (कर्म/Predicative necessity)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/कर्तव्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be done/should be done’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
किम्what?
किम्:
Karma (कर्म/Object/what?)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
समधिष्ठितम्is presided over/established
समधिष्ठितम्:
Karma (कर्म/Predicated of ‘kim’)
TypeVerb
Rootसम्-अधि-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘presided over/established’
प्रोवाचsaid, spoke forth
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootप्र- वच् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-रूपसदृश (narrative past; commonly treated as Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मधुरम्sweet, pleasant
मधुरम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies वाक्यम्)
वाक्यम्speech, statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Direct object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यथाas, in the manner that
यथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (manner/comparison)
तत्त्वेनwith truth, in reality
तत्त्वेन:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/प्रकार (by truth/in accordance with reality)
तत्त्ववित्the knower of truth
तत्त्ववित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतत्त्व + विद् (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (tattva-vit = knower of truth)