Shloka 119
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
अष्टानां परमाणूनां समावायो यदा भवेत् / त्रसरेणुः समाख्यातस्तत्पद्मरज उच्यते
Transliteration
aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samāvāyo yadā bhavet / trasareṇuḥ samākhyātastatpadmaraja ucyate
Translation
अष्टानां परमाणूनां यदा समावायो भवति, सः ‘त्रसरेणुः’ इति समाख्यातः; स एव ‘पद्मरजः’ इत्युच्यते।
Word by Word
अष्टानाम्of eight
अष्टानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural); संख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective)
परमाणूनाम्of atoms
परमाणूनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपरमाणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
समावायःaggregation/combination
समावायः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसमावाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
यदाwhen
यदा:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
भवेत्would be/occurs
भवेत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
त्रसरेणुःa trasareṇu (minute dust-particle unit)
त्रसरेणुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootत्रसरेणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
समाख्यातःis called/termed
समाख्यातः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम्-आ-ख्या (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (passive sense)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Determinative)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun) used as निर्धारक (determinative); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (as compound member)
पद्मरजःlotus-dust (pollen)
पद्मरजः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपद्म + रजस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative): पद्मस्य रजः; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)