Shloka 51
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः
Transliteration
sahasrākṣauhiṇīsaṃkhyāstīvravegā madālasāḥ / āpūrayantyaḥ kakubhaṃ kalaiḥ kilikilāravaiḥ
Translation
सहस्राक्षौहिणीसंख्याः तीव्रवेगा मदालसाः; कलैः किलिकिलारवैः ककुभं सर्वमापूरयन्।
Word by Word
सहस्र-अक्षौहिणी-संख्याःnumbering a thousand akṣauhiṇīs
सहस्र-अक्षौहिणी-संख्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: अक्षौहिणीनां संख्या (षष्ठी-तत्पुरुष) with सहस्र as numeral qualifier
तीव्र-वेगाःof fierce speed
तीव्र-वेगाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः: तीव्रः वेगः यस्याः
मद-आलसाःlanguid with intoxication
मद-आलसाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक) + आलस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: मदेन आलसाः (तृतीया-तत्पुरुष)
आपूरयन्त्यःfilling
आपूरयन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + √पूर् (धातु; पूरँ पूरणे)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय; present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; परस्मैपद-प्रयोग
ककुभम्the quarters (directions)
ककुभम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (ककुभा), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘quarters/directions’ (collective)
कलैःwith sweet tones
कलैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; साधन/करण (instrumental) = ‘with sweet/soft (tones)’
किलिकिल-आरवैःwith ‘kiliki’ cries/sounds
किलिकिल-आरवैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकिलिकिल (अनुकरण-प्रातिपदिक) + आरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः: किलिकिल-शब्दरूपैः आरवैः (तत्पुरुष)