Adhyaya 16
Upodghata PadaAdhyaya 1636 Verses

Adhyaya 16

Vaivāhika-utsava (Martial Procession of Lalitā’s Śakti-Senā) / वैवाहिकोत्सवः

अस्याध्यायखण्डे (उत्तरभागस्थे ललितोपाख्याने) हयग्रीव–अगस्त्यसंवादे ललिता परमेेश्वरी त्रैलोक्यकण्टकं भण्डं जेतुं सेनां समादिशति। मृदङ्ग-मुरज-पटह-आनक-पणवादीनां वाद्यानां निनादः सर्वं जगदापूरयन् युद्धोत्सवमिव दृश्यते। ततः सम्पत्करीदेवीप्रमुखाः शक्तयः गज-अश्व-रथसमूहैः, नामाङ्कितवाहनध्वजैश्च, महतीं सेनाव्यूहयात्रां प्रकाशयन्ति। नादः, सेनाव्यूहः, शक्तिरूपता च ललितायाः सार्वभौम्यं व्यक्तीकुर्वन्ति, यदा सा भण्डासुरसमराभिमुखी प्रसरति।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने वैवाहिकोत्सवो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः अथ सा जगतां माता ललिता परमेश्वरी / त्रैलोक्यकण्टकं भण्डं दैत्यं जेतुं विनिर्ययौ

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ‘वैवाहिकोत्सव’ इति पञ्चदशोऽध्यायः। अथ जगन्माता ललिता परमेश्वरी त्रैलोक्यकण्टकं भण्डदैत्यं जेतुं विनिर्ययौ।

Verse 2

चकार मर्दलाकारानंभोराशींस्तु सप्त ते / प्रभूतमर्द्दलध्वानैः पूरयामासुरंबरम्

ते सप्ताम्भोराशीन् मर्दलाकारान् चकारुः; प्रभूतमर्दलध्वानैः अम्बरं पूरयामासुः।

Verse 3

मृदङ्गमुरजाश्चैव पटहो ऽतुकुलीङ्गणाः / सेलुकाझल्लरीराङ्घाहुहुकाहुण्डुकाघटाः

मृदङ्गमुरजाश्चैव पटहाऽतुकुलीङ्गणाः । सेलुकाझल्लरीराङ्घाहुहुकाहुण्डुकाघटाः ॥

Verse 4

आनकाः पणवाश्चैव गोमुखाश्चार्धचन्द्रिकाः / यवमध्या मुष्टिमध्या मर्द्दलाडिण्डिमा अपि

आनकाः पणवाश्चैव गोमुखाश्चार्धचन्द्रिकाः । यवमध्या मुष्टिमध्या मर्दलाडिण्डिमा अपि ॥

Verse 5

झर्झराश्च बरीताश्च इङ्ग्यालिङ्ग्यप्रभेदजाः / उद्धकाश्चैतुहुण्डाश्च निःसाणा बर्बराः परे

झर्झराश्च बरीताश्च इङ्ग्यालिङ्ग्यप्रभेदजाः । उद्धकाश्चैतुहुण्डाश्च निःसाणा बर्बराः परे ॥

Verse 6

हुङ्कारा काकतुण्डाश्च वाद्यभेदास्तथापरे / दध्वनुः शक्तिसेनाभिराहताः समरोद्यमे

हुंकाराः काकतुण्डाश्च नानावाद्यभेदाश्चापरे । शक्तिसेनाभिराहताः समरोद्यमे दध्वनुः ॥

Verse 7

ललितापरमेशान्या अङ्कुशास्त्रान्समुद्गता / संपत्करी नाम देवी चचाल सह शक्तिभिः

ललितापरमेशान्या अङ्कुशास्त्रान् समुद्गता । सम्पत्करी नाम देवी चचाल सह शक्तिभिः ॥

Verse 8

अनेककोटिमातङ्गतुरङ्गरथपङ्क्तिभिः / सेविता तरुणादित्यपाटला संपदीश्वरी

अनेककोटिमातङ्गतुरङ्गरथपङ्क्तिभिः । सेविता तरुणादित्यपाटला सम्पदीश्वरी ॥

Verse 9

मत्तमुद्दण्डसंग्रामरसिकं शैलसन्निभम् / रणकोलाहलं नाम सारुरोह मतङ्गजम्

मत्तमुद्दण्डसंग्रामरसिकं शैलसन्निभम् । रणकोलाहलं नाम सारुरोह मतङ्गजम् ॥

Verse 10

तामन्वगा ययौ सेना महती धोरराविणी / लोलाभिः केतुमालाभिरुल्लिखन्ती धनाधनात्

तामन्वगा ययौ सेना महती धोरराविणी । लोलाभिः केतुमालाभिरुल्लिखन्ती धनाधनात् ॥

Verse 11

तस्याश्च संपन्नाथायाः पीनस्तनसुसंकटः / कण्टको घनसंनाहो रुरुचे वक्षसिस्थितः

तस्याः समृद्धनाथायाः पीनस्तनसमाकीर्णः। घनसंनाहयुक्तः कण्टकः वक्षसि स्थितो रुरुचे॥

Verse 12

कंपमाना खड्गलता व्यरुचत्तत्करे धृता / कुटिला कालनाथस्य भृकुटीव भयङ्करा

कम्पमाना खड्गलता तस्याः करे धृता व्यरुचत्। कालनाथस्य कुटिला भृकुटीव भयङ्करा॥

Verse 13

उत्पातवातसंपाताच्चलिता इव पर्वताः / तामन्वगा ययुः कोटिसंख्याकाः कुञ्जरोत्तमाः

उत्पातवातसंपाताच्चलिता इव पर्वताः। तामन्वगा ययुः कोटिसंख्याकाः कुञ्जरोत्तमाः॥

Verse 14

अथ श्रीललितादेव्या श्रीपाशायुधसंभवा / अतित्वरितविक्रान्तिरश्वारूढाचलत्पुरः

अथ श्रीललितादेव्या श्रीपाशायुधसंभवा। अतित्वरितविक्रान्तिरश्वारूढा चलत्पुरः॥

Verse 15

तया सह हयप्रायं सैन्यं हेषातरङ्गितम् / व्यचरत्खुरकुद्दालविदारितमहीतलम्

तया सह हयप्रायं सैन्यं हेषातरङ्गितम्। व्यचरत्खुरकुद्दालविदारितमहीतलम्॥

Verse 16

वनायुजाश्च कांबोजाः पारदाः सिंधुदेशजाः / टङ्कणाः पर्वतीयाश्च पारसीकास्तथा परे

वनायुजाश्च काम्बोजाः पारदाः सिन्धुदेशजाः । टङ्कणाः पर्वतीयाश्च पारसीकास्तथा परे ॥

Verse 17

अजानेया घट्टधरा दरदाः काल वन्दिजाः / वाल्मीकयावनोद्भूता गान्धर्वाश्चाथ ये हयाः

अजानेया घट्टधरा दरदाः कालवन्दिजाः । वाल्मीकयावनोद्भूता गान्धर्वाश्चाथ ये हयाः ॥

Verse 18

प्राग्देशजाताः कैराता प्रान्तदेशोद्भवास्तथा / विनीताः साधुवोढारो वेगिनः स्थिरचेतसः

प्राग्देशजाताः कैराता प्रान्तदेशोद्भवास्तथा । विनीताः साधुवोढारो वेगिनः स्थिरचेतसः ॥

Verse 19

स्वामिचित्तविशेषज्ञा महायुद्धसहिष्णवः / लक्षणैर्बहुभिर्युक्ता जितक्रोधा जितश्रमाः

स्वामिचित्तविशेषज्ञा महायुद्धसहिष्णवः । लक्षणैर्बहुभिर्युक्ता जितक्रोधा जितश्रमाः ॥

Verse 20

पञ्चधारासु शक्षढ्या विनीताश्च प्लवान्विताः

पञ्चधारासु शक्षढ्या विनीताश्च प्लवान्विताः ॥

Verse 21

फलशुक्तिश्रिया युक्ताः श्वेतशुक्तिसमन्विताः / देवपद्मं देवमणिं देवस्वस्तिकमेव च

फलशुक्तिश्रिया युक्ताः श्वेतशुक्तिसमन्विताः । देवपद्मं देवमणिं देवस्वस्तिकमेव च ॥

Verse 22

अथ स्वस्तिकशुक्तिश्च गडुरं पुष्पगण्डिकाम् / एतानि शुभलक्ष्माणि ज्यराज्यप्रदानि च / वहन्तो वातजवना वाजिनस्तां समन्वयुः

अथ स्वस्तिकशुक्तिश्च गडुरं पुष्पगण्डिकाम् । एतानि शुभलक्ष्माणि ज्यराज्यप्रदानि च । वहन्तो वातजवना वाजिनस्तां समन्वयुः ॥

Verse 23

अपराजितनामानमतितेजस्विनं चलम् / अत्यन्तोत्तुङ्गवर्ष्माणं कविकाविलसन्मुखम्

अपराजितनामानमतितेजस्विनं चलम् । अत्यन्तोत्तुङ्गवर्ष्माणं कविकाविलसन्मुखम् ॥

Verse 24

पार्श्वद्वये ऽपि पतितस्फुरत्केसरमण्डलम् / स्थूलवालधिविक्षेपक्षिप्यमाणपयोधरम्

पार्श्वद्वयेऽपि पतितस्फुरत्केसरमण्डलम् । स्थूलवालधिविक्षेपक्षिप्यमाणपयोधरम् ॥

Verse 25

जङ्घाकाण्डसमुन्नद्धमणिकिङ्किणिभासुरम् / वादयन्तमिवोच्चण्डैः खुरनिष्ठुरकुट्टनैः

जङ्घाकाण्डसमुन्नद्धमणिकिङ्किणिभासुरम् । वादयन्तमिवोच्चण्डैः खुरनिष्ठुरकुट्टनैः ॥

Verse 26

भूमण्डलमहावाद्यं विजयस्य समृद्धये / घोषमाणं प्रति मुहुः संदर्शितगतिक्रमम्

भूमाṇ्डलमहावाद्यं विजयसमृद्ध्यर्थं मुहुः घोषमाणं गतिक्रमं च प्रदर्शयत्।

Verse 27

आलोलचामरव्याजाद्वहन्तं पक्षती इव / भाण्डैर्मनोहरैर्युक्तं घर्घरीजालमण्डितम्

आलोलचामरव्याजाद् वहन्तं पक्षतीव, मनोहरभाण्डयुक्तं घर्घरीजालमण्डितम्।

Verse 28

एषां घोषस्य कपटाद्धुङ्कुर्वतीमि वासुरान् / अश्वारूढा महादेवी समारूढा हयं ययौ

एषां घोषस्य कपटाद् वासुरान् धुङ्कुर्वतीव; अश्वारूढा महादेवी हयं समारूढा ययौ।

Verse 29

चतुर्भिर्वाहुभिः पाशमङ्कुशं वेत्रमेव च / हयवल्गां च दधती बहुविक्रमशोभिनी

चतुर्भिर्वाहुभिः पाशमङ्कुशं वेत्रं हयवल्गां च दधती, बहुविक्रमशोभिनी।

Verse 30

तरुणादित्यसङ्काशा ज्वलत्काञ्चीतरङ्गिणी / सञ्चचाल हयारूढा नर्तयन्तीव वाजिनम्

तरुणादित्यसङ्काशा ज्वलत्काञ्चीतरङ्गिणी; हयारूढा सञ्चचाल नर्तयन्तीव वाजिनम्।

Verse 31

अथ श्रीदण्डनाथाया निर्याणपटहध्वनिः / उद्दण्डसिन्धुनिस्वानश्चकार बधिरं जगत्

अथ श्रीदण्डनाथायाः निर्याणपटहध्वनिरुद्धण्डसिन्धुनिस्वानः कृत्वा जगदिव बधिरं चकार।

Verse 32

वज्रबाणैः कठोरैश्चभिन्दन्त्यः ककुभो दश / अन्युद्धतभुजाश्मानः शक्तयः काश्चिदुच्छ्रिताः

वज्रबाणैः कठोरैश्च दश ककुभो भिन्दन्त्यः, अन्ये चोद्धतभुजाश्मानाः काश्चिदुच्छ्रिताः शक्तयः।

Verse 33

काश्चिच्छ्रीदण्डनाथायाः सेनानासीरसङ्गताः / खड्गं फलकमादाय पुप्लुवुश्चण्डसक्तयः

काश्चिच्छ्रीदण्डनाथायाः सेनानासीरसङ्गताः, खड्गं फलकमादाय चण्डसक्तयः पुप्लुवुः।

Verse 34

अत्यन्तसैन्यसम्बाधं वेत्रसंताडनैः शतैः / निवारयन्त्यो वेत्रिण्यो व्युच्छलन्ति स्मशक्तयः

अत्यन्तसैन्यसम्बाधं वेत्रसंताडनैः शतैर्निवारयन्त्यो वेत्रिण्यो व्युच्छलन्ति स्म शक्तयः।

Verse 35

अथ तुङ्गध्वजश्रेणीर्महिषाङ्का मृगाङ्किकाम् / सिहाङ्काश्चैव बिभ्राणाः शक्तयो व्यचलन्पुरा

अथ तुङ्गध्वजश्रेणीर्महिषाङ्का मृगाङ्किकाम्। सिंहाङ्काश्चैव बिभ्राणाः शक्तयो व्यचलन् पुरा॥

Verse 36

ततः श्रीदण्डनाथायाः श्वेतच्छत्रं सहस्रशः / स्फुरत्कराः प्रचलिताः शक्तयः काश्चिदाददुः

ततः श्रीदण्डनाथायाः सहस्रशः श्वेतच्छत्राणि समुत्थितानि; स्फुरत्कराः प्रचलिताः काश्चन शक्तयः तानि आददुः।

Frequently Asked Questions

Lalitā Parameśvarī sets out to conquer Bhaṇḍa (trailokya-kaṇṭaka), accompanied by a vast Śakti-senā, with the narrative highlighting the ceremonial-martial soundscape of many instruments and the ordered advance of divine forces.

Saṃpatkarī Devī is highlighted as moving with Lalitā’s powers, attended by enormous ranks of elephants, horses, and chariots; her depiction emphasizes abundance, splendor, and battle-readiness as a personification of prosperity harnessed for cosmic restoration.

The catalogue functions as nāda-metadata: sound becomes a cosmological signal of sovereignty and impending dharmic conflict, transforming the march into a ritualized cosmic event where vibration, order, and power converge before the battle with Bhaṇḍāsura.