Shloka 42
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
क्षीरोदतीरगं दृष्ट्वा सस्त्रीकं वृषवाहनम् / भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः
Transliteration
kṣīrodatīragaṃ dṛṣṭvā sastrīkaṃ vṛṣavāhanam / bhogibhogāsanādviṣṇuḥ samutthāya samāgataḥ
Translation
क्षीरोदतीरगं सस्त्रीकं वृषवाहनं दृष्ट्वा, भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः।
Word by Word
क्षीरोद-तीर-गम्(him) who had gone to the shore of the Milk-ocean
क्षीरोद-तीर-गम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक) + तीर (प्रातिपदिक) + ग (√गम्, क)
Formसप्तमी-तत्पुरुष (locative relation) / उपपद-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying ‘vṛṣavāhanam’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
स-स्त्रीकम्with (his) consort
स-स्त्रीकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + स्त्रीक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (स- ‘with’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘together with (his) wife’
वृष-वाहनम्the bull-bannered/bull-mounted one (Śiva)
वृष-वाहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; epithet of Śiva ‘whose vehicle is the bull’
भोगि-भोग-आसनात्from the serpent-coil seat
भोगि-भोग-आसनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootभोगिन् (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from the seat (formed by) the coils of the serpent’
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having risen up’
समागतःapproached/came
समागतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√गम् (धातु)
Formक्त (past passive participle) used as finite sense; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘came/approached’